Phospholipids là gì?
Phospholipids là một nhóm chất béo thiết yếu, có mặt tự nhiên trong mọi tế bào sống. Chúng bao gồm một phân tử glycerol liên kết với hai acid béo (đuôi kỵ nước) và một nhóm phosphate (đầu ưa nước), tạo nên cấu trúc lưỡng tính. Chính cấu trúc này giúp Phospholipids dễ dàng hình thành nên lớp màng kép, thành phần nền tảng của màng tế bào, giúp kiểm soát sự trao đổi chất và bảo vệ cấu trúc bên trong tế bào.
Điểm nổi bật của phospholipids là khả năng hòa tan cả trong nước và dầu, nên chúng được ứng dụng rộng rãi trong ngành dược, thực phẩm và mỹ phẩm. Trong lĩnh vực y học, phospholipids thường được dùng để sản xuất liposome, giúp bao bọc và vận chuyển dược chất hiệu quả đến tế bào đích, từ đó nâng cao sinh khả dụng và giảm tác dụng phụ của thuốc. Chúng cũng góp phần cải thiện chức năng gan, tăng cường hấp thu vitamin tan trong dầu và hỗ trợ sức khỏe thần kinh.
Trong thực phẩm, phospholipids (đặc biệt là lecithin từ đậu nành hoặc lòng đỏ trứng) được sử dụng làm chất nhũ hóa tự nhiên, giúp ổn định kết cấu sản phẩm như sôcôla, bơ thực vật hay kem.
Phospholipids là các hợp chất an toàn, không gây nghiện hay độc tính ở liều dùng thông thường. Tuy nhiên, một số sản phẩm chứa phospholipids chiết xuất từ đậu nành có thể không phù hợp với người dị ứng đậu nành. Khi dùng dưới dạng bổ sung, người dùng nên tham khảo ý kiến chuyên gia y tế để đảm bảo phù hợp với nhu cầu và tình trạng sức khỏe cá nhân.
Điều chế sản xuất Phospholipids
Để sản xuất phospholipids trên quy mô công nghiệp, người ta thường sử dụng nguồn nguyên liệu tự nhiên như dầu đậu nành hoặc lòng đỏ trứng.
Khi sử dụng dầu đậu nành, quá trình bắt đầu bằng việc ép hoặc chiết xuất dầu thô từ hạt. Dầu này sau đó được đưa vào công đoạn “degumming” tức là thêm nước hoặc acid nhẹ để hydrat hóa các phospholipids có trong dầu, khiến chúng kết tụ lại. Nhờ ly tâm, phần lecithin giàu phospholipids được tách ra. Tuy nhiên, lecithin thô vẫn chứa nhiều tạp chất, do đó tiếp tục được tinh chế bằng dung môi như ethanol hoặc isopropanol để phân tách thành phần chính, đặc biệt là phosphatidylcholine. Sau đó, dung môi được loại bỏ bằng bay hơi, thu được phospholipids có độ tinh khiết cao, phù hợp cho mục đích dược phẩm hoặc bổ sung dinh dưỡng.
Ngoài ra, lòng đỏ trứng cũng là nguồn giàu phospholipids, đặc biệt là phosphatidylcholine tự nhiên. Trong phương pháp chiết xuất từ trứng, lòng đỏ được sấy khô và xử lý bằng dung môi như ethanol để hòa tan lipid. Hỗn hợp sau đó được làm lạnh và thêm acetone để kết tủa phospholipids, đồng thời loại bỏ cholesterol và triglyceride không mong muốn. Sản phẩm cuối cùng được lọc, sấy khô và kiểm định chất lượng trước khi đưa vào sử dụng.
Cơ chế hoạt động
Ngoài chức năng cấu trúc, phospholipids còn tham gia vào nhiều quá trình sinh học quan trọng.
Trong gan, phospholipids đặc biệt là phosphatidylcholine, có vai trò bảo vệ tế bào gan khỏi tổn thương. Chúng giúp duy trì tính toàn vẹn của màng tế bào gan. Ngoài ra, phospholipids còn tham gia vào việc điều chỉnh quá trình chuyển hóa lipid và giảm tích tụ mỡ trong gan, từ đó hỗ trợ điều trị các bệnh lý gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD).