Ngày dạy: 30/10/2024
TIẾT 15- BÀI 28: TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT (Tiết 2)
Hoạt động 1:Kiểm tra bài cũ/ Xác định vấn đề học tập khởi động/ Mở đầu(thời gian: 5 phút)
a) Mục tiêu: Tạo được hứng thú cho học sinh với bài học, đặt ra câu hỏi dẫn dắt học sinh vào bài mới.
b) Tổ chức thực hiện:
Tiến trình thực hiện- Hoạt động của giáo viên
Hoạt động của học sinh
-KTBC :Trao đổi khí là gì và diễn ra theo cơ chế nào ?
– GV chiếu hình ảnh
Đây là quá trình gì ở thực vật ?
– Vậy thực vật trao đổi khí nhờ bộ phận nào và bộ phận đó cấu tạo như thế nào để phù hợp với nhiệm vụ TĐK? Bài hôm nay cô và các em cùng tìm hiểu vấn đề này.
-Trao đổi khí là quá trình sinh vật lấy O2 hoặc CO2 từ môi trường vào cơ thể, đồng thời thải ra môi trường khí CO2 hoặc O2.
-Trao đổi khí giữa cơ thể với môi trường tuân theo cơ chế khuếch tán.
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới(Thời gian: 30 phút)
a. Mục tiêu:
– Sử dụng hình ảnh, mô tả được cấu tạo và chức năng của khí khổng, mô tả được quá trình trao đổi khí qua khí khổng ở lá.
b)Tổ chức thực hiện:
* Hoạt động 2.1: Tìm hiểu về cấu tạo của khí khổng
Tiến trình thực hiện- Hoạt động của giáo viên
Hoạt động của học sinh
- – Giáo viên tổ chức cho học sinh đọc thông tin trong SGK/tr 119 trả lời câu hỏi:
1. Cho biết thực vật TĐK với môi trường chủ yếu qua bộ phận nào?
2. Khí khổng có ở mặt trên hay mặt dưới của lá?
3. Quan sát hình 28.1, em hãy: Mô tả cấu tạo của khí khổng?
– GV cho học sinh thảo luận nhóm và trả lời câu hỏi
Trả lời :
1. Thực vật TĐK với môi trường chủ yếu qua khí khổng ở lá
2. Khí khổng có cả ở biểu bì mặt trên và mặt dưới của lá nhưng chủ yếu ở mặt dưới.
3.Mỗi khí khổng gồm hai tế bào hình hạt đậu nằm áp sát nhau, thành ngoài mỏng, thành trong dày
– Gv nhận xét và chốt kiến thức
– Học sinh đọc thông tin + Thực hành quan sát khí khổng dưới kính hiển vi, kết hợp nghiên cứu tranh thảo luận nhóm trả lời các câu hỏi.
– Đại diện nhóm trả lời từng câu hỏi + nhận xét bổ sung.
1. Cấu tạo của khí khổng
– Thực vật trao đổi khí với môi trường chủ yếu thông qua khí khổng ở lá. Các chất khí khuếch tán vào và ra khỏi lá khi khí khổng mở.
-Cấu tạo khí khổng:
Mỗi khí khổng gồm hai tế bào tế bào hình hạt đậu áp sát vào nhau, thành trong dày, thành ngoài mỏng tạo nên khe khí khổng.
* Hoạt động 2.1: Tìm hiểu về chức năng của khí khổng
Tiến trình thực hiện- Hoạt động của giáo viên
Hoạt động của học sinh
– GV cho học sinh thảo luận nhóm và trả lời câu hỏi trong SGK
1. Cho biết cấu tạo khí khổng phù hợp với chức năng trao đổi khí ở thực vật như thế nào?
2. Quan sát hình 28.1, cho biết sự khác nhau giữa quá trình trao đổi khí qua khí khổng trong hô hấp và quang hợp.
3. Quá trình trao đổi khí chịu ảnh hưởng của những yếu tố nào? Cây bị thiếu nước ảnh hưởng như thế nào đến quá trình trao đổi khí?
– GV nhận xét và kết luận
– Đối với HS khá giỏi : Cho biết khí khổng hoạt động như thế nào?
+ Khi tế bào hạt đậu hút nước, không bào lớn lên, thành mỏng căng ra nên thành dày căng theo làm khí khổng mở rộng.
+ Khi tế bào hạt đậu mất nước, không bào nhỏ đi, thành mỏng hết căng, thành dày duỗi thẳng, khí khổng đóng lại.
– Liên hệ:Tạo điều kiện cho quá trình trao đổi khí ở thực vật diễn ra thuận lợi bằng cách tưới nước, chiếu sáng, lau bụi cho lá.
Bổ sung kiến thức: Khí khổng tập trung chủ yếu ở mặt dưới lá (đối với cây trên cạn) và ở mặt trên đối với cây thủy sinh, khí khổng không bao giờ đóng hoàn toàn, độ mở của khí khổng tăng từ sáng đến trưa rồi giảm dần và nhỏ nhất lúc chiều tối.
– HS quan sát hình kết hợp thông tin SGK thảo luân nhóm để trả lời câu hỏi trong sgk.
– HS phát hiểu trước lớp, HS còn lại nghe và bổ sung.
Trả lời:
1. Khi khí khổng mở, tạo điều kiện cho khí khuếch tán vào trong lá, cung cấp nguyên liệu cho quá trình trao đổi khí.
2. Trong quá trình quang hợp, khí khổng mở cho CO2 từ môi trường khuếch tán vào lá và O2 từ lá khuếch tán ra môi trường.
Trong hô hấp, quá trình này diễn ra ngược lại: khí O2 khuếch tán vào lá và CO2 ra môi trường qua khí khổng.
Ngoài chức năng trao đổi khí, khí khổng còn thực hiện quá trình thoát hơi nước cho cây. Ở hầu hết thực vật, khí khổng mở khi cây được chiếu sáng và được cung cấp đủ nước. Độ mở của khí khổng tăng từ sáng đến trưa rồi giảm dần và nhỏ nhất vào chiều tối.
3. Quá trình trao đổi khí chịu ảnh hưởng của những yếu tố: Ánh sáng, nước
Khi cây bị thiếu nước, thành mỏng hết căng và thành dày duỗi thẳng, khí khổng đóng lại và quá trình trao đổi khí bị ảnh hưởng lớn.
2. Chức năng của khí khổng
– Chức năng: trao đổi khí và thực hiện quá trình thoát hơi nước cho cây.
– Qúa trình TĐK chịu ảnh hưởng của các yếu tố như ánh sáng, độ ẩm, không khí.
Hoạt động 3: Luyện tập, vận dụng, củng cố(Thời gian: 10 phút)
a. Mục tiêu:
– Củng cố cho HS nội dung toàn bộ bài học
– Áp dụng kiến thưc đã học để trả lời các câu hỏi
– Phát triển năng lực tự học, tự tìm hiểu của học sinh.
b)Tổ chức thực hiện:
– GV tổ chức cho hs chơi trò chơi “Rung chuông vàng”
+ GV trình chiếu câu hỏi, học sinh sử dụng bảng A,B,C,D để trả lời
Câu 1: Ở cây Một lá mầm, khí khổng phân bố ở
- biểu bì mặt trên của lá.
- biểu bì mặt dưới của lá.
- biểu bì phần thân cây.
- cả biểu bì mặt trên và biểu bì mặt dưới của lá.
Câu 2: Khi tế bào hạt đậu hút no nước thì
- thành mỏng căng ra, thành dày co lại làm cho khí khổng mở ra.
- thành dày căng ra làm cho thành mỏng căng theo, khí khổng mở ra.
- thành dày căng ra làm cho thành mỏng co lại, khí khổng mở ra.
- thành mỏng căng ra làm cho thành dày căng theo, khí khổng mở ra.
Câu 3: Phát biểu nào sau đây đúng khi nói về sự trao đổi khí trong quang hợp?
- Khi khí khổng mở, khí oxygen và hơi nước đi vào, khí carbon dioxide đi ra.
- Khi khí khổng mở, khí oxygen và hơi nước đi ra, khí carbon dioxide đi vào.
- Khi khí khổng mở, khí oxygen và carbon dioxide đi vào, hơi nước đi ra.
- Khi khí khổng mở, khí oxygen và carbon dioxide đi ra, hơi nước đi vào.
Câu 4: Trao đổi khí giữa cơ thể và môi trường ngoài tuân theo cơ chế nào sau đây?
- Thầm thấu.
- Khuếch tán.
- Phân ly.
- Chủ động.
Câu 5. Thời gian diễn ra sự trao đổi khí ở sinh vật là khi nào?
A. Khi được cung cấp đủ nước.
B. Khi có ánh sáng.
C. Chủ yếu vào ban đêm.
D. Cả ngày lẫn đêm.
Đáp án:
Câu 1: D Câu 2: D Câu 3: B Câu 4: B Câu 5: D
* Hướng dẫn về nhà:
– Học bài, trả lời các câu hỏi trong sách giáo khoa.
Trả lời câu hỏi:
Vào những ngày nắng nóng , sự trao đổi khí của cây diễn ra mạnh hay yếu? Vì sao? Để giúp cây trao đổi khí tốt vào những ngày nắng nóng chúng ta cần làm gì?
Sự trao đổi khí của cây diễn ra chậm trong những ngày trời nắng nóng. Khi trời nắng nóng, khí khổng đóng lại để hạn chế sự mất nước, làm giảm sự khuếch tán các loại khí qua khí khổng. Điều này ngăn cản quá trình trao đổi khí ở thực vật. Để tạo điều kiện cho quá trình trao đổi khí ở thực vật diễn ra thuận lợi cần tưới nước đầy đủ cho cây.
– Đọc bài, nghiên cứu trước: Tìm hiểu về trao đổi khí ở động vật và con người