tổng hợp

Mâu thuẫn đối kháng tồn tại ở đâu? Cách hiểu đúng và ví dụ gần gũi

Posted on by admin

Vì sao nhiều sách và đề thi hỏi “Mâu Thuẫn đối Kháng Tồn Tại ở đâu” mà không phải “khi nào” hay “như thế nào”? Bởi vì trong triết học Mác – Lênin, “mâu thuẫn đối kháng” là một kiểu mâu thuẫn rất đặc thù: chỉ xuất hiện trong những điều kiện xã hội nhất định, gắn với lợi ích giai cấp xung đột không thể dung hòa. Bài viết này giúp bạn nắm rõ khái niệm, xác định chính xác mâu thuẫn đối kháng tồn tại ở đâu, cách phân biệt với mâu thuẫn không đối kháng, kèm ví dụ điển hình và cách xử lý.

Nếu bạn thích những bài giải đáp “ở đâu” khác mang màu sắc văn hóa – đời sống, có thể tham khảo thêm bài viết giỗ tổ hùng vương ở đâu trên VM STYLE để mở rộng hiểu biết theo cách nhẹ nhàng và gần gũi.

Khái niệm cơ bản: mâu thuẫn và mâu thuẫn đối kháng

  • Mâu thuẫn (theo phép biện chứng): là sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập, tồn tại khách quan trong tự nhiên, xã hội và tư duy. Mâu thuẫn là nguồn gốc của vận động, phát triển.
  • Mâu thuẫn đối kháng: là loại mâu thuẫn xã hội mà các bên có lợi ích cơ bản đối lập, không thể điều hòa bằng nhượng bộ đơn thuần; giải quyết chủ yếu bằng đấu tranh, thậm chí bằng cách mạng, cưỡng chế pháp lý hoặc cải tạo sâu sắc. Ví dụ kinh điển: mâu thuẫn giữa giai cấp địa chủ – nông dân trước Cách mạng Tháng Tám; giữa giai cấp tư sản – vô sản trong xã hội tư bản chủ nghĩa thời kỳ tiền cách mạng.

Ngược lại, mâu thuẫn không đối kháng là xung đột lợi ích có thể điều hòa, giải quyết bằng thuyết phục, đối thoại, cải tiến cơ chế, cải tạo dần dần; ví dụ mâu thuẫn trong nội bộ nhân dân, trong một tập thể lao động cùng mục tiêu.

Mâu thuẫn đối kháng tồn tại ở đâu?

Trong xã hội có giai cấp đối kháng

Câu trả lời trọng tâm: mâu thuẫn đối kháng tồn tại trong các xã hội có đối kháng giai cấp, khi lợi ích căn bản giữa những giai cấp chủ yếu là không thể dung hòa. Đây là hệ quả của phương thức sản xuất và quan hệ sở hữu đối lập về bản chất (như quan hệ bóc lột – bị bóc lột). Do đó:

  • Trong xã hội chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa, mâu thuẫn đối kháng là phổ biến và có thể trở thành mâu thuẫn cơ bản thúc đẩy biến đổi xã hội.
  • Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, về nguyên tắc, mâu thuẫn cơ bản trong nội bộ nhân dân là không đối kháng. Tuy nhiên, vẫn tồn tại mâu thuẫn đối kháng giữa nhân dân với các thế lực thù địch, phản động, tội phạm hoặc hành vi chống đối lợi ích chung.

Không dùng để chỉ mâu thuẫn trong tự nhiên và tư duy

Khái niệm “đối kháng” theo nghĩa giai cấp không áp dụng cho tự nhiên (ví dụ điện tích âm – dương, lực – phản lực) hay cho các xung lực tâm lý cá nhân. Tự nhiên và tư duy có mâu thuẫn theo nghĩa biện chứng, nhưng không phải mâu thuẫn “đối kháng” kiểu xã hội – giai cấp. Vì vậy, khi gặp câu hỏi trắc nghiệm, các phương án “trong tự nhiên” hoặc “trong tư duy” là không phù hợp với thuật ngữ “đối kháng”.

Để thấy cách VM STYLE giải một câu hỏi “ở đâu” khác thuộc nhóm khoa học – sức khỏe bằng ngôn ngữ gần gũi, bạn có thể xem bài vị trí phổi nằm ở đâu khi cần kiến thức nền tảng đáng tin cậy.

Dấu hiệu nhận biết mâu thuẫn đối kháng trong đời sống

  • Lợi ích căn bản đối lập: một bên chỉ có thể đạt được lợi ích khi bên kia mất đi lợi ích cốt lõi (ví dụ quyền sở hữu tư liệu sản xuất đối chọi với yêu cầu xóa bỏ bóc lột).
  • Không thể điều hòa bằng đối thoại thông thường: các biện pháp hòa giải, thương lượng thiện chí không thể xóa bỏ căn nguyên đối lập.
  • Tính đấu tranh gay gắt, triệt để: biểu hiện bằng xung đột pháp lý, kinh tế, chính trị, thậm chí bạo lực trong các thời kỳ lịch sử nhất định.
  • Tính lịch sử – cụ thể: cùng một quan hệ có thể mang tính đối kháng ở giai đoạn này nhưng không còn đối kháng khi điều kiện kinh tế – xã hội thay đổi.

Ví dụ gần với bối cảnh Việt Nam:

  • Trước 1945: mâu thuẫn giữa nhân dân Việt Nam với thực dân, phong kiến là đối kháng, được giải quyết bằng cách mạng.
  • Giai đoạn hiện nay ở Việt Nam: mâu thuẫn chủ yếu trong nội bộ nhân dân là không đối kháng; được giải quyết bằng pháp luật, đối thoại, cải cách hành chính, nâng cao quản trị. Mâu thuẫn đối kháng chỉ đặt ra đối với các thế lực, hành vi xâm phạm lợi ích quốc gia, quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân.

Nếu bạn quan tâm đến những câu hỏi đời sống – địa danh kiểu “ở đâu”, một ví dụ thú vị là cát lái ở đâu – dạng thắc mắc phổ biến gắn với đi lại, vận chuyển và hạ tầng đô thị.

Phân biệt mâu thuẫn đối kháng và không đối kháng bằng 3 bước

  • Xác định chủ thể mâu thuẫn: có phải các giai cấp/lực lượng xã hội với lợi ích căn bản đối lập không?
  • Phân tích lợi ích: xung đột có thể dung hòa bằng điều chỉnh chính sách, phân bổ lại nguồn lực, cải tiến quy trình không?
  • Đánh giá công cụ giải quyết: nếu chủ đạo là thuyết phục, đối thoại, pháp luật dân sự – hành chính thì thường là không đối kháng; nếu phải dùng cải tạo sâu sắc quan hệ sở hữu, thiết chế quyền lực hoặc trấn áp hành vi chống đối bạo lực, đó là dấu hiệu đối kháng.

Checklist nhanh:

  • Cùng mục tiêu tổng thể, khác cách làm: nhiều khả năng không đối kháng.
  • Khác mục tiêu căn bản, xung đột lợi ích không thể dung hòa: xu hướng đối kháng.

Nguyên tắc xử lý: đúng mâu thuẫn, đúng phương pháp

  • Với mâu thuẫn không đối kháng:
    • Đối thoại, minh bạch thông tin, lắng nghe và phản hồi.
    • Cải tiến cơ chế, nâng cao năng lực quản trị, dùng pháp luật để cân bằng lợi ích.
    • Giáo dục, thuyết phục, phát huy giám sát của cộng đồng.
  • Với mâu thuẫn đối kháng:
    • Kiên quyết bảo vệ lợi ích quốc gia – dân tộc, quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân.
    • Sử dụng pháp luật, cưỡng chế hợp pháp đối với hành vi xâm hại; cải tạo, loại bỏ căn nguyên đối lập khi cần.
    • Gắn kết với phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm an sinh, củng cố đồng thuận trong nhân dân.

Trong đời sống thường ngày, không phải mâu thuẫn nào cũng là “đối kháng”. Nhiều xung đột nhỏ về dịch vụ, mua sắm hay sinh hoạt hoàn toàn có thể giải quyết bằng thông tin đúng và lựa chọn phù hợp, ví dụ cân nhắc mua cá hồi ở đâu vừa tươi vừa an toàn thay vì tranh cãi cảm tính.

Câu hỏi thường gặp

  • Trong chủ nghĩa xã hội có mâu thuẫn đối kháng không?

    • Về nguyên tắc, mâu thuẫn chủ yếu trong nội bộ nhân dân là không đối kháng. Tuy nhiên, vẫn có mâu thuẫn đối kháng với các thế lực thù địch, tội phạm hoặc hành vi xâm phạm lợi ích chung.

  • Mâu thuẫn trong gia đình/công sở có phải là mâu thuẫn đối kháng?

    • Thường không. Đa số là mâu thuẫn không đối kháng, cần giải quyết bằng tôn trọng, lắng nghe, pháp luật lao động và văn hóa tổ chức.

  • Mâu thuẫn có thể chuyển hóa từ không đối kháng thành đối kháng không?

    • Có thể, nếu bị kích động, lợi dụng hoặc xử lý sai cách làm xung đột leo thang. Bởi vậy, nguyên tắc là nhận diện sớm, giải quyết đúng phương pháp.

  • Có ví dụ nào cho thấy “câu hỏi ở đâu” giúp định vị đúng vấn đề?

    • Có. Với kiến thức cơ thể học, câu hỏi vị trí phổi nằm ở đâu giúp bạn tra cứu nhanh thông tin chuẩn để tự chăm sóc sức khỏe đúng; với di chuyển đô thị, câu hỏi cát lái ở đâu giúp định hướng lộ trình; với văn hóa – lịch sử, giỗ tổ hùng vương ở đâu gắn với bản sắc dân tộc. VM STYLE định hướng xây dựng hệ thống giải đáp “ở đâu” đa lĩnh vực nhằm phục vụ tra cứu tin cậy bằng tiếng Việt.

  • Khi gặp câu hỏi y tế nhạy cảm kiểu “… ở đâu Hà Nội?”, nên làm gì?

    • Nội dung y tế thuộc nhóm cần tư vấn chuyên gia. Khi tra cứu chữa bệnh lậu ở đâu hà nội, bạn nên tham khảo bác sĩ, cơ sở y tế được cấp phép, tránh tự ý điều trị.

Kết luận

Tóm lại, mâu thuẫn đối kháng tồn tại ở đâu? Câu trả lời chính xác: trong xã hội có đối kháng giai cấp, khi lợi ích căn bản của các giai cấp/lực lượng xã hội đối lập không thể dung hòa. Phân biệt đúng loại mâu thuẫn giúp chúng ta chọn phương pháp xử lý phù hợp: đối thoại – cải tiến với mâu thuẫn không đối kháng, và kiên quyết bảo vệ lợi ích chung bằng pháp luật, cải tạo sâu với mâu thuẫn đối kháng. Nếu bạn còn thắc mắc nào về chủ đề này hoặc muốn VM STYLE giải đáp một câu hỏi đời sống “ở đâu” khác, hãy để lại bình luận để chúng tôi tư vấn nhanh và chính xác.

Tài liệu tham khảo

  • Mao Trạch Đông (1937). Bàn về mâu thuẫn. Marxists Internet Archive. https://www.marxists.org/reference/archive/mao/selected-works/volume-1/mswv1_17.htm
  • V.I. Lenin (1915). On the Question of Dialectics. Marxists Internet Archive. https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1915/philosophy/index.htm
  • Bộ Giáo dục và Đào tạo (NXB Giáo dục Việt Nam). Giáo dục công dân 12 – Phần Công dân với pháp luật, nội dung về phép biện chứng duy vật và mâu thuẫn xã hội. https://moet.gov.vn
  • Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia các bộ môn khoa học Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh (2019). Giáo trình Triết học Mác – Lênin. NXB Chính trị Quốc gia Sự thật. https://nxbctqg.org.vn