BÀI 22. XÃ HỘI VIỆT NAM TRONG CUỘC KHAI THÁC LẦN THỨ NHẤT CỦA THỰC DÂN PHÁP
1. Hoàn cảnh:
– Sau khi dập tắt phong trào Cần vương, thực dân Pháp cơ bản bình định được Việt Nam, Pháp bắt đầu chương trình khai thác thuộc địa lần thứ nhất ở Việt Nam.
– Thời gian: 1897-1914.
2. Chính sách khai thác.
– Nông nghiệp: nổi bật là chính sách cướp đoạt ruộng đất của Pháp. Năm 1897, Pháp ép triều Nguyễn kí điều ước “nhượng” quyền “khai khẩn đất hoang” cho chúng.
– Công nghiệp: chú trọng khai thác mỏ than và kim loại, ngoài ra ngành công nghiệp phục vụ đời sống như điện, nước, bưu điện cũng lần lượt ra đời => nhiều xí nghiệp, nhà máy, hồm mỏ xuất hiện.
– Giao thông vận tải: xây dựng hệ thống đường giao thông hiện đại, vừa phục vụ công cuộc khai thác lâu dài, vừa nhằm mục đích quân sự.= > các tuyến đường sắt, đường bộ, bến cảng được xây dựng.
– Thương nghiệp: Việt Nam trở thành thị trường độc chiếm của tư bản Pháp, Pháp độc quyền thu thuế xuất nhập khẩu.
* Tác động: Với cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất, phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa từng bước du nhập vào Việt Nam. Khi tiến hành khai thác, Pháp vẫn duy trì phương thức bóc lột phong kiến trong mọi lĩnh vực kinh tế và đời sống xã hội.
3. Những chuyển biến về cơ cấu giai cấp trong xã hội.
– Những giai cấp cũ bị phân hoá, giai cấp, tầng lớp mới được hình thành
* Giai cấp cũ
+ Giai cấp Địa chủ phong kiến: Một bộ phận nhỏ dựa vào thực dân Pháp -> giàu có. Một số địa chủ vừa và nhỏ bị đế quốc chèn ép ->ít nhiều có tinh thần chống Pháp.
+ G/c nông dân:
+ Vốn khổ cực, lại càng khổ hơn do nạn cướp đất lập đồn điền, dựng nhà máy của thực dân Pháp.
+ Một số rời làng đến các hầm mỏ, đòn điền làm thuê và trở thành công nhân.
+ Là lực lượng cách mạng to lớn , nhưng thiếu sự lãnh đạo đúng đắn nên nông dân chưa phát huy được sức mạnh của mình.
* Giai tầng mới
– Giai cấp công nhân:
+Chủ yếu xuất thân từ nông dân.Họ làm việc trong các hầm mỏ, xí nghiệp, đồn điền…
+ Đầu thế kỉ XX lực lượng công nhân còn non trẻ. Mục tiêu đấu tranh chủ yếu là vì quyền lợi kinh tế: đòi tăng lương, giảm giờ làm, cải thiện đời sống và điều kiện làm việc.
+ hưởng ứng phong trào chống Pháp do các tầng lớp khác lãnh đạo.
-Tầng lớp tư sản dân tộc: Những người làm trung gian tiêu thụ hàng hoá cho thực dân Pháp, cung ứng nguyên liệu .Họ bị thực dân Pháp chén ép nên số lượng ít, thế lực kinh tế yếu.
-Tầng lớp tiểu tư sản thành thị:thành phần phức tạp gồm tiểu thương, tiểu chủ, viên chức, học sinh
+ Các sĩ phu nho học có nhiều chuyển biến về tư tưởng cũng như trong tư duy về kinh tế. Họ dần mất lòng tin vào chế đọ phong kiến. Bên cạnh việc đọc sách Nho giáo, họ còn đọc các cuốn sách của tác giả châu Âu, hô hào lâp trương dạy học theo lối mới, mở các cơ sở sản xuất kinh doanh.
* Ý nghĩa: Tạo điều kiện bên trong cho cuộc vận động giải phóng dân tộc theo xu hướng mới ở đầu thế kỉ XX.
HS làm bài tập trong tệp đính kèm bên trên