– Có nhiều câu chuyện được kể nhằm giải thích cho sự ra đời của bản Sonata (Xô-nát) Ánh trăng của Ludwig van Beethoven.
Khoảng giữa thế kỷ XIX, công chúng bắt đầu đồn đại về cuộc gặp gỡ giữa nhạc sĩ thiên tài người Đức này với một cô gái mù. Rằng khi gặp cô bé mù đang ngồi bên cạnh một chiếc đàn piano, Beethoven rất đỗi cảm thương. Ông ngồi xuống bên đàn và đột nhiên cảm nhận được ánh trăng đang chiếu vào qua cửa sổ.
Như được truyền cảm hứng, Beethoven đánh lên những nốt nhạc của bản sonata nổi tiếng.Một “dị bản” khác là nhà soạn nhạc đã ngắm nhìn ánh trăng chiếu vào cô gái mù trong khi ông đang chơi đàn cho cô và anh trai cô. Và rồi ông nhận được linh cảm để sáng tạo nên Sonata Quasi Una Fantasia (tạm dịch: Bản Sonata Tự do, từ “fantasia” ở đây có nghĩa không theo khuôn phép).
Lại có người cho rằng đây là bản nhạc dành cho một tình yêu không trọn vẹn của nhà soạn nhạc thiên tài…
Bản độc tấu piano nổi tiếng này được sáng tác năm 1801 (lúc ấy Beethoven đã có những biểu hiện của triệu chứng điếc tai), có tên ban đầu do Beethoven đặt là Sonata Quasi Una Fantasia. Mãi đến năm 1830, khi nhà thơ lãng mạn người Đức Ludwig Rellstab viết một bài phê bình, trong đó ông so sánh những nét nhạc đầu tiên của tác phẩm này như một chiếc thuyền lững lờ trôi trên mặt hồ Lucerne lóng lánh ánh trăng của Thụy Sĩ và “cải danh” nó thành Mondscheinsonate (tiếng Đức, nghĩa là Xô-nát Ánh trăng). Từ đó, bản xô-nát lừng danh này đã “chu du” khắp thế giới và mang tên qua nhiều ngôn ngữ: Moonlight Sonata (tiếng Anh), Sonate au Clair de Lune (tiếng Pháp),… Tiếng Việt gọi là Xô-nát Ánh trăng.
Bài viết “Giai thoại về Sonate Ánh trăng của Beethoven” đăng trên trang tin điện tử của Hội Nhạc sĩ Việt Nam (vnmusic.com.vn) mô tả một mối tình lãng mạn giữa tác giả bản xô-nát và cô học trò của ông.Theo đó, Beethoven sáng tác bản Sonata cho piano số 14 này và đề tặng cho cô học trò 17 tuổi của mình là nữ bá tước Giulietta Guicciardi.
Năm 1801, Beethoven sống ở kinh đô âm nhạc thế giới là thành Vienna – thủ đô nước Áo. Để trang trải khó khăn trong cuộc sống thường ngày, ngoài việc sáng tác, Beethoven còn dạy nhạc cho con gái các nhà quý tộc.
Tuy không được đẹp trai nhưng mang một trái tim nghệ sĩ đa tình, Beethoven đem lòng yêu say đắm một học trò của mình là Giulietta Guicciardi. Cô gái dường như cũng biết được điều đó nhưng chỉ im lặng khiến Beethoven càng thêm hy vọng.
Thế nhưng, tình cảm ấy của Beethoven đã bị cự tuyệt khi ông ngỏ lời với Giulietta dưới vòm hoa nhà nàng vào một buổi tối sau khi dạy xong. Tuyệt vọng và đau đớn, đêm hôm đó Beethoven đã lang thang vô định trong thành Vienna rồi đứng cô độc trên cây cầu bắc qua dòng Danube xanh xinh đẹp.
Đó là một đêm trăng rất sáng, Beetthoven như sực tỉnh khi đắm mình trong một không gian tĩnh lặng ngập tràn ánh trăng với nước sông Danube lấp lánh huyền ảo.
Thành Vienna đã chìm sâu vào giấc ngủ, chỉ còn người nhạc sĩ đau đáu một mảnh tình đơn phương đang đứng cô độc giữa đất trời thấm đẫm ánh trăng. Đâu đây tiếng dương cầm vang lên xa vắng, tiếng đàn như hút hồn dẫn bước chân Beethoven đi một cách vô thức đến một ngôi nhà trong khu lao động nghèo.
Ở đó chỉ có người cha đang ngồi nghe cô con gái mù của mình chơi dương cầm. Người cha đau khổ bảo Beethoven rằng con gái mình chỉ có một ước mơ duy nhất suốt cuộc đời là được ngắm nhìn ánh trăng trên dòng Danube, nhưng ông chẳng bao giờ có thể đem đến cho con niềm hạnh phúc giản dị ấy.
Xúc động trước tình cảm của người cha dành cho con gái và ngạc nhiên trước tiếng dương cầm thánh thót của người thiếu nữ mù, Beethoven ngồi vào cây đàn và bắt đầu chơi. Những nốt nhạc vang lên ngẫu hứng, ào ạt dâng theo cảm xúc mãnh liệt của nhà soạn nhạc thiên tài, lúc nhẹ nhàng hiền dịu như ánh trăng, lúc lại mạnh mẽ mênh mang như sóng sông Danube.
Dường như không còn cuộc sống vất vả với những lo toan thường nhật, không còn những mảnh đời đau khổ, những bi thương tuyệt vọng mà chỉ còn một thế giới huyền ảo, lung linh như cổ tích. Tiếng nhạc ngân lên trong ánh trăng, thấm đẫm trong ánh trăng, dạt dào trong ánh trăng, đọng lại từng giọt cảm xúc đầy khát vọng bứt ra khỏi lời nguyền của số phận.
Xô-nát Ánh trăng ra đời từ đó.
ĐNCT