Gu thẩm mỹ là gì?
Thuật ngữ thẩm mỹ (Aesthetics) không phải là một thuật ngữ mới; trên thực tế, nó đã được thêm vào ngôn ngữ tiếng Anh vào những năm 1800. Theo Oxford Languages, gu thẩm mỹ được định nghĩa là “liên quan đến cái đẹp hoặc đánh giá cao cái đẹp”. Còn theo Oxford bibliographies thì mở rộng khái niệm này hơn khi cho rằng nhận định về thẩm mỹ cơ bản là một quá trình tâm lý.
Nhà văn và nhà triết học Alain de Botton có một lý thuyết hấp dẫn và cũng có phần tranh cãi. Theo Botton, gu thẩm mỹ là phong cách cụ thể của những thứ bạn chọn bao quanh mình. Nó là một nỗ lực để bạn tạo ra sự cân bằng. Ví dụ, ai đó có cuộc sống hỗn loạn có thể bị thu hút bởi nội thất tối giản, thanh bình, trong khi ai đó cảm thấy mệt mỏi bởi những lo toan và sự lạnh lẽo của đời sống hiện đại sẽ bị thu hút bởi phong cách mộc mạc, ấm áp.
Vậy gu thẩm mỹ “đến” với chúng ta như thế nào?
Các triết gia như Shaftesbury và Francis Hutcheson tin rằng gu thẩm mỹ là một khả năng bẩm sinh (hoặc giác quan bên trong) mà ai cũng có, tương tự như năm giác quan vật lý. Gu thẩm mỹ được cho là một năng lực mà con người có từ khi sinh ra. Nhưng điều này không có nghĩa là một người có thể vận dụng tối đa “giác quan” này vào mọi lúc.
Chẳng hạn, lần đầu tiên ai đó nhìn thấy một loại tranh, họ có thể không nhìn thấy hết cái hay cái đẹp của nó vì họ chưa quen với phong cách này. Nó cũng giống các nhà điều chế nước hoa rèn luyện chiếc mũi của họ, người làm thủ công rèn đôi bàn tay. Bạn cũng cần có thời gian để trau dồi gu thẩm mỹ của mình.
Trong khi đó, cũng có quan điểm cho rằng tính thẩm mỹ dựa trên trải nghiệm thực tế. Sự quen thuộc đóng một vai trò mạnh mẽ trong việc hình thành thị hiếu thẩm mỹ của chúng ta. Theo hiệu ứng tiếp xúc thường xuyên (mere exposure effect) giải thích, chúng ta thích những gì chúng ta đã quen. Ví dụ: âm nhạc mà chúng ta nghe ở những nơi công cộng (quán cà phê, trung tâm mua sắm, v.v.) để lại dấu ấn trong sở thích của chúng ta. Hoặc bạn quen với thời trang cao cấp, chất liệu sang xịn thì bạn có thể liên kết những kinh nghiệm cũ này để đánh giá, thẩm định một bộ trang phục mới với những kiến thức trên.