Quốc lộ 1Quốc lộ 1 đoạn đi trùng với thuộc Bắc NinhThông tin tuyến đườngLoạiQuốc lộChiều dài2.482Tồn tạiĐầu thế kỷ 20 – nayĐiều hành bởiBộ Xây dựngMột phần củaCác điểm giao cắt chínhĐầu Bắc tại Hữu Nghị Quan, Lạng Sơn Đầu NamNăm Căn, Cà MauVị trí đi quaTỉnh / Thành phốXem mục Lộ trìnhHệ thống đường
- Hệ thống giao thông đường bộ Việt Nam
- Quốc lộ • Cao tốc
Quốc lộ 1, còn được biết đến với các tên gọi khác như Quốc lộ 1A, đường 1, đường cái quan, đường thiên lý hay đường xuyên Việt là tuyến đường giao thông xuyên suốt Việt Nam. Quốc lộ bắt đầu (Km 0) tại cửa khẩu Hữu Nghị trên biên giới giữa Việt Nam và Trung Quốc, nằm tại xã Đồng Đăng, tỉnh Lạng Sơn, và kết thúc tại xã Năm Căn, tỉnh Cà Mau với tổng chiều dài 2.482 km.[1] Đây là tuyến đường đặc biệt quan trọng trong hệ thống giao thông Việt Nam, nó đi qua trung tâm của một nửa số tỉnh thành của nước này, nối liền 5 trong 6 thành phố trực thuộc trung ương gồm: Hà Nội, Huế, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh và Cần Thơ. Nằm rất gần với Quốc lộ 1 huyết mạch là đường cao tốc Bắc – Nam phía Đông và đường sắt Bắc Nam, cũng nối thông suốt giữa 2 miền Nam và Bắc Việt Nam.
Quốc lộ 1 đi qua 22 tỉnh và thành phố với các điểm nút chính sau:
- Cửa khẩu Hữu Nghị (Km 0, tỉnh Lạng Sơn)
- Phường Đông Kinh (Km 16, tỉnh Lạng Sơn)
- Phường Bắc Giang (Km 119, tỉnh Bắc Ninh)
- Phường Võ Cường (Km 139, tỉnh Bắc Ninh)
- Thành phố Hà Nội (Km 170)
- Phường Phủ Lý (Km 229, tỉnh Ninh Bình)
- Phường Hoa Lư (Km 263, tỉnh Ninh Bình)
- Phường Quang Trung (Km 280, tỉnh Ninh Bình)
- Phường Hạc Thành (Km 323, tỉnh Thanh Hóa)
- Phường Thành Vinh (Km 461, tỉnh Nghệ An)
- Phường Thành Sen (Km 510, tỉnh Hà Tĩnh)
- Phường Đồng Hới (Km 658, tỉnh Quảng Trị)
- Phường Đông Hà (Km 750, tỉnh Quảng Trị)
- Thành phố Huế (Km 824)
- Thành phố Đà Nẵng (Km 929)
- Phường Tam Kỳ (Km 991, thành phố Đà Nẵng)
- Phường Cẩm Thành (Km 1054, tỉnh Quảng Ngãi)
- Phường Quy Nhơn (Km 1232, tỉnh Gia Lai)
- Phường Tuy Hòa (Km 1329, tỉnh Đắk Lắk)
- Phường Nha Trang (Km 1450, tỉnh Khánh Hòa)
- Phường Cam Ranh (Km 1507, tỉnh Khánh Hòa)
- Phường Phan Rang (Km 1555, tỉnh Khánh Hòa)
- Phường Phan Thiết (Km 1701, tỉnh Lâm Đồng)
- Phường Long Khánh (Km 1819, tỉnh Đồng Nai)
- Phường Trấn Biên (Km 1867, tỉnh Đồng Nai)
- Phường Dĩ An (Km 1879, tỉnh Thành phố Hồ Chí Minh)
- Thành phố Hồ Chí Minh (Km 1889)
- Phường Long An (Km 1924, tỉnh Tây Ninh)
- Phường Mỹ Tho (Km 1954, tỉnh Đồng Tháp)
- Phường Long Châu (Km 2029, tỉnh Vĩnh Long)
- Thành phố Cần Thơ (Km 2068)
- phường Ngã Bảy (Km 2096, thành phố Cần Thơ)
- Phường Sóc Trăng (Km 2127, thành phố Cần Thơ)
- Phường Bạc Liêu (Km 2173, tỉnh Cà Mau)
- Phường Tân Thành (Km 2239, tỉnh Cà Mau)
Chiều dài quốc lộ 1 đi qua các tỉnh/thành phố Việt Nam Thứ tự Tỉnh/Thành phố Km số Chiều dài (km) Thứ hạng 1 Lạng Sơn 16 94,5 14 2 Bắc Ninh 119 57,7 18 3 Hà Nội 170 55,3 19 4 Ninh Bình 263 69 17 5 Thanh Hóa 323 109,8 10 6 Nghệ An 461 91,3 15 7 Hà Tĩnh 510 126,9 5 8 Quảng Trị 658 197,4 2 9 Huế 824 118,4 8 10 Đà Nẵng 929 123,9 6 11 Quảng Ngãi 1054 98,0 13 12 Gia Lai 1232 118,3 9 13 Đắk Lắk 1329 123,2 7 14 Khánh Hòa 1450 222,8 1 15 Lâm Đồng 1701 181,4 4 16 Đồng Nai 1867 98,7 12 17 Thành phố Hồ Chí Minh 1889 52,5 20 18 Tây Ninh 1924 30,8 22 19 Đồng Tháp 1954 72,8 16 20 Vĩnh Long 2029 38,7 21 21 Cần Thơ 2068 99 11 22 Cà Mau 2236 184,8 3
- Tổng chiều dài của Quốc lộ 1 là 2.482 km;
- Mặt đường rộng 21 m;
- Thảm bê tông nhựa;
- Toàn tuyến có 874 cầu lớn nhỏ, tải trọng 25-30 tấn.
- Trên tuyến có 6 đường đèo lớn.
Quốc lộ 1 trong suốt lịch sử của nó đã thúc đẩy sự phát triển của các địa phương mà nó đi qua nhưng bản thân nó lại không được phát triển. Vì vậy quốc lộ 1 đã không đáp ứng được nhu cầu lưu thông của thời hiện tại. Kể từ thập niên 2010, quốc lộ 1 được làm mới theo hướng nâng cấp các đoạn xa đô thị, làm đường tránh tại các đô thị, làm mới trên một số tuyến có nhiều đô thị liên tiếp. Hiện nay, khi chưa có quyết định thay đổi tên đường, các đoạn mới làm được gọi là Quốc lộ 1 mới, các đoạn đi trong đô thị được gọi là Quốc lộ 1 cũ. Tuyến quốc lộ 1 mới không còn song song liên tục với đường sắt như quốc lộ 1 cũ (quốc lộ 1 cũ đoạn qua Hà Nội song song với đường sắt Bắc Nam và đường sắt Hà Nội – Đồng Đăng; riêng đường sắt Hà Nội – Đồng Đăng thì có cả Bắc Ninh và Lạng Sơn). Tuy nhiên, quốc lộ 1 mới có một số đoạn đi song song hoặc trùng với đường cao tốc như Hà Nội – Bắc Giang, vành đai 3 Hà Nội từ cầu Phù Đổng đến Pháp Vân (hầu hết thuộc đường cao tốc Bắc – Nam phía Đông).
Quốc lộ 1 được hình thành từng đoạn qua từng thời kỳ, từ thời Việt Nam bị chia cắt thành Đàng Trong và Đàng Ngoài bên cạnh đường thủy thì con đường này cũng bắt đầu được hình thành. Tuy nhiên phải đến thời nhà Nguyễn sau khi thống nhất đất nước mới tu bổ và hoàn thiện con đường cái quan từ bắc đến nam này, ban đầu đường nhỏ chủ yếu dành cho việc vận chuyển người, hàng hóa bằng ngựa. Về sau cùng với sự cai trị của người Pháp con đường được mở rộng, nâng cấp. Trong thời kì chiến tranh, con đường bị chiếm đóng và phá hoại khiến việc lưu thông khó khăn.
Sau năm 2000 đến nay, con đường được mở rộng từng đoạn, làm tuyến tránh các đô thị chủ yếu đầu tư theo hình thức BOT, nay con đường nhiều đoạn đã được mở rộng cho 2 làn đường đi trở lên. Từ năm 2015 trở đi, phần lớn quốc lộ 1 là 4 làn xe (trừ một số đoạn từ Ngã Bảy đi Cà Mau và một số tuyến tránh)
AH1 là tuyến đường bộ dài nhất của hệ thống đường xuyên Á với tổng chiều dài 12.845 dặm (20.557 km) từ Tokyo qua Triều Tiên, Trung Quốc, Đông Nam Á và Ấn Độ đến biên giới giữa Iran, Thổ Nhĩ Kỳ và Bulgaria Tây Istanbul. Ở Việt Nam, đường Quốc lộ 1 hiện là tuyến đường chính, cùng với quốc lộ 22 làm nên tuyến đường AH1 này.
Tuyến AH1 qua Việt Nam gồm 2 quốc lộ và một số đoạn đường cao tốc:
- Quốc lộ 1: Cửa khẩu Hữu Nghị/Chi Lăng (tạm thời khi cho đến khi Hữu Nghị Quan – Chi Lăng hoàn thành)
- Đường cao tốc Bắc – Nam phía Đông (đoạn Chi Lăng – Quảng Ngãi): Bắc Giang – Bắc Ninh – Hà Nội – Phủ Lý – Ninh Bình – Thanh Hóa – Diễn Châu – Vinh – Bãi Vọt – Hà Tĩnh – Vũng Áng – Đồng Hới – Đông Hà/Quảng Trị – Huế – Đà Nẵng – Tam Kỳ – Quảng Ngãi
- Quốc lộ 1: Quảng Ngãi – Quy Nhơn – Tuy Hòa – Vân Phong (tạm thời cho đến khi Đường cao tốc Quảng Ngãi – Hoài Nhơn, Đường cao tốc Hoài Nhơn – Quy Nhơn, Đường cao tốc Quy Nhơn – Chí Thạnh, Đường cao tốc Chí Thạnh – Vân Phong và Đường cao tốc Vân Phong – Nha Trang (đoạn Đèo Cả – Vân Phong) hoàn thành)
- Đường cao tốc Bắc – Nam phía Đông (đoạn Vân Phong – Long Thành): Vân Phong – Nha Trang – Cam Lâm – Phan Rang – Vĩnh Hảo – Phan Thiết – Dầu Giây – Long Thành
- Đường cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh – Long Thành – Dầu Giây (đoạn Long Thành – Vành đai 2)
- Được kết nối qua đường Vành đai 2 (đoạn từ Phú Hữu đến Khu Công nghệ Cao) (tạm thời cho đến khi đường Vành đai 3 hoàn thành đoạn Long Trường – Tân Thạnh Đông)
- Quốc lộ 1: Thành phố Hồ Chí Minh (đoạn từ Khu Công nghệ Cao đến Nút giao An Sương) (tạm thời cho đến khi đường Vành đai 3 hoàn thành đoạn Long Trường – Tân Thạnh Đông)
- Quốc lộ 22: Thành phố Hồ Chí Minh – Cửa khẩu Mộc Bài/Tây Ninh (tạm thời cho đến khi đường Vành đai 3 đoạn Long Trường – Tân Thạnh Đông và Đường cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh – Mộc Bài hoàn thành)
Trong tương lai, khi (đoạn Hữu Nghị Quan – Chi Lăng, Quảng Ngãi – Vân Phong), (đoạn Long Trường – Tân Thạnh Đông và đoạn Long Thành – Bến Lức – Tân Thạnh Đông) và Đường cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh – Mộc Bài sẽ trở thành tuyến chính của đường AH1 khi hoàn thành, còn và sẽ chỉ được coi là tuyến phụ của đường này.
- Đường Cái Quan
- Tập Bản đồ Giao thông Đường bộ Việt Nam, ấn bản năm 2004, Nhà xuất bản Bản đồ.