Đặc biệt, đối với các vụ án hình sự có tính chất phức tạp, dư luận xã hội quan tâm hoặc còn nhiều quan điểm khác nhau trong việc đánh giá chứng cứ, xác định tội danh và quyết định đường lối xử lý, việc lựa chọn phương pháp báo cáo, trao đổi nghiệp vụ phù hợp đóng vai trò hết sức quan trọng. Việc ứng dụng bằng phần mềm sơ đồ tư duy trong giải quyết vụ án bước đầu mang lại những kết quả tích cực, góp phần tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn giải quyết các vụ án, cả lĩnh vực hình sự và dân sự.
.jpg)
Kiểm sát viên VKSND khu vực 7 – Hưng Yên báo cáo tiến độ vụ án cố ý gây thương tích bằng phần mềm sơ đồ tư duy.
Hiện nay ở địa phương, với tốc độ phát triển kinh tế, xã hội nhanh, có nhiều đổi mới, đời sống nhân dân ngày càng được nâng cao; bên cạnh đó, tình hình tội phạm có diễn biến phức tạp, đa dạng về loại tội và phương thức, thủ đoạn phạm tội, nhiều vụ án có tính chất phức tạp như: Các vụ án xâm phạm tính mạng, sức khỏe, xâm phạm trật tự công cộng có nhiều đối tượng tham gia; các vụ án về kinh tế, chức vụ gây hậu quả nghiêm trọng; các vụ án, vụ việc, tranh chấp về dân sự, kinh doanh thương mại kéo dài hoặc còn có quan điểm khác nhau giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.
Đối với các vụ án, vụ việc này, nếu Kiểm sát viên chỉ báo cáo đơn thuần bằng văn bản dàn trải thì khó truyền tải đầy đủ được nội dung vụ việc, khó đánh giá chứng cứ, tài liệu, không nêu nổi bật những vấn đề cốt lõi cần đánh giá, phân tích để thảo luận, xin ý kiến của tập thể. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, lãnh đạo VKSND dân khu vực 7 – Hưng Yên đã khuyến khích cán bộ, Kiểm sát viên trong đơn vị chủ động nghiên cứu, áp dụng phương pháp làm việc mới, linh hoạt, hiệu quả, phù hợp với điều kiện thực tiễn của đơn vị.
Cán bộ, Kiểm sát viên VKSND khu vực 7 – Hưng Yên lựa chọn báo cáo án bằng sơ đồ tư duy là phương pháp chủ yếu trong các buổi họp báo cáo các vụ án khó, phức tạp cần xin ý kiến đường lối giải quyết của tập thể đơn vị. Trong đó nội dung vụ án được thể hiện một cách khái quát nhưng đầy đủ, logic, tập trung vào các nhóm vấn đề trọng tâm như: Diễn biến chính của vụ án; hệ thống chứng cứ buộc tội và gỡ tội; những mâu thuẫn trong lời khai, tài liệu; các quan điểm khác nhau về tội danh, đánh giá chứng cứ; quan điểm đề xuất, hướng giải quyết và các vấn đề cần xin ý kiến.
Thông qua sơ đồ tư duy, Kiểm sát viên có điều kiện trình bày vụ án một cách mạch lạc, dễ theo dõi, giúp người nghe nhanh chóng nắm bắt được toàn bộ “bức tranh tổng thể” của vụ án. Sơ đồ tư duy không chỉ là công cụ trình bày mà còn là phương tiện để Kiểm sát viên thể hiện tư duy phân tích, đánh giá vụ án một cách khoa học. Việc sắp xếp các ý theo mối quan hệ logic giúp Kiểm sát viên tự rà soát lại toàn bộ hồ sơ, hạn chế tình trạng bỏ sót tình tiết quan trọng hoặc đánh giá chứng cứ chưa toàn diện. Trên cơ sở đó, tập thể đơn vị tập trung trao đổi, thảo luận, đánh giá và đưa ra quan điểm giải quyết vụ án mang tính khoa học, tháo gỡ kịp thời khó khăn, vướng mắc, hạn chế việc trả hồ sơ điều tra bổ sung không cần thiết hoặc việc cấp trên phải sửa án, hủy án.
Một trong những hiệu quả rõ nét của việc báo cáo vụ án bằng sơ đồ tư duy là đã tạo điều kiện thuận lợi để phát huy trí tuệ tập thể trong quá trình giải quyết án. Khi các nội dung vụ án được trình bày trực quan, rõ ràng, các Kiểm sát viên tham dự họp và lãnh đạo đơn vị dễ dàng tham gia góp ý, đưa ra quan điểm đánh giá. Nhiều ý kiến chuyên môn sâu đã được nêu ra, tập trung vào từng vấn đề cụ thể như: Cách đánh giá giá trị chứng minh của từng chứng cứ; việc xác định vai trò, mức độ tham gia của từng bị can; việc lựa chọn tội danh phù hợp với hành vi phạm tội; áp dụng đúng các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự; cũng như định hướng đường lối xử lý bảo đảm đúng pháp luật, có tính răn đe và phòng ngừa chung.
Bên cạnh hiệu quả trong giải quyết vụ án, việc sử dụng sơ đồ tư duy trong báo cáo án còn mang lại ý nghĩa thiết thực trong công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, Kiểm sát viên trẻ, mới được tuyển dụng, từng bước hình thành thói quen tư duy hệ thống, biết cách chắt lọc thông tin, xác định trọng tâm, trọng điểm của vụ án. Trong các buổi họp trao đổi nghiệp vụ, việc trực tiếp nghe và tham gia góp ý trên sơ đồ tư duy, giúp cán bộ, Kiểm sát viên học hỏi lẫn nhau được nhiều kinh nghiệm thực tiễn quý báu, nâng cao kỹ năng phân tích, lập luận và phản biện. Đây là cơ hội để đội ngũ Kiểm sát viên rèn luyện bản lĩnh nghề nghiệp, từng bước đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp trong tình hình mới.
Từ thực tiễn áp dụng tại VKSND khu vực 7 – Hưng Yên, có thể rút ra một số kinh nghiệm bước đầu. Trước hết, việc sử dụng sơ đồ tư duy cần gắn chặt với nội dung, yêu cầu cụ thể của từng vụ án, tránh hình thức, cầu kỳ nhưng thiếu trọng tâm. Thứ hai, sơ đồ tư duy chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi Kiểm sát viên báo cáo nắm vững hồ sơ vụ án, có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và xác định rõ những vấn đề cần xin ý kiến. Thứ ba, cần phát huy tinh thần trao đổi dân chủ, thẳng thắn, trách nhiệm trong các buổi họp để sơ đồ tư duy trở thành công cụ kết nối trí tuệ tập thể, không chỉ là phương tiện trình bày đơn thuần.
Có thể khẳng định rằng, việc sử dụng báo cáo án bằng sơ đồ tư duy là phương pháp phù hợp với yêu cầu nâng cao chất lượng công tác của Ngành Kiểm sát trong giai đoạn hiện nay, cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện và áp dụng linh hoạt, rộng rãi trên tất cả các lĩnh vực công tác của ngành.