Kỹ thuật bóng rổ là phương tiện cơ bản trong thi đấu bóng rổ, các năng lực của vận động viên như: trí tuệ, kỹ năng, năng lực ứng biến, tác phong và khả năng sáng tạo… đều được vận động viên của 2 đội thể hiện thông qua các kỹ thuật động tác trong điều kiện đối kháng quyết liệt. Đó cũng là một trong những tiêu chí nổi bật để đánh giá trình độ thi đấu của vận động viên. Kỹ thuật bóng rổ là một hệ thống hoàn chỉnh, trên cơ sở các kỹ thuật cơ bản đơn nhất hình thành nên tổ hợp động tác kỹ thuật. Thông qua huấn luyện các kỹ thuật đơn lẻ, vận động viên sẽ nắm được cách thức thực hiện động tác kỹ thuật, hình thành định hình kỹ thuật động tác đúng, dần đạt tới mức độ thành thục, tốc độ và chính xác, đặt cơ sở cho việc hình thành các tổ hợp động tác. Các tổ hợp động tác kỹ thuật bóng rổ được hình thành từ 2 động tác kỹ thuật đơn lẻ trở lên. Trong thi đấu Bóng rổ, nếu vận động viên chỉ sử dụng các kỹ thuật động tác đơn lẻ sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong việc phối hợp toàn diện với đồng đội, đồng thời gặp khó khăn trong đối kháng với đối phương. Chỉ có nắm vững được một cách đa dạng các kỹ thuật động tác, vận dụng linh hoạt, sáng tạo các tổ hợp động tác kỹ thuật, vận động viên mới có thể thi đấu đạt được hiệu quả cao. Kỹ thuật bóng rổ còn là cơ sở, nền tảng cho chiến thuật Bóng rổ. Kỹ thuật là yếu tố cấu thành nên chiến thuật. Việc thực hiện các ý đồ chiến thuật và phương pháp chiến thuật đều được quyết định bởi vận động viên có nắm chắc và thành thục các kỹ thuật động tác tương ứng hay không, có khả năng vận dụng sáng tạo trong các tình huống thi đấu hay không. Do vậy, nâng cao và phát triển trình độ kỹ thuật sẽ thúc đẩy sự phát triển và biến hóa của chiến thuật. Ngược lại, sự không ngừng phát triển của chiến thuật cũng sẽ đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với kỹ thuật. Và trong mối liên hệ tác động thúc đẩy qua lại, kỹ thuật và chiến thuật sẽ không ngừng được đổi mới, và phát triển. Vì thế, cần phải thông qua giảng dạy, tập luyện làm cho người học nắm được toàn diện các loại kỹ thuật, đồng thời không ngừng nâng cao kỹ thuật phù hợp với sự phát triển của bóng rổ hiện đại. Phân loại: Phân loại kỹ thuật là sự phân chia tất cả các động tác kỹ thuật và phương pháp thực hiện thành các phần và nhóm căn cứ vào các dấu hiệu nhất định. Thông thường người ta phân kỹ thuật bóng rổ ra làm 2 loại, dựa trên thuộc tính tấn công, phòng thủ và tác dụng của kỹ thuật động tác trong quá trình thi đấu, đó là kỹ thuật tấn công và kỹ thuật phòng thủ. Trong đó kỹ thuật tấn công lại được chia ra thành 2 nhóm: Nhóm kỹ thuật di chuyển và nhóm kỹ thuật có bóng. Kỹ thuật phòng thủ cũng bao gồm 2 nhóm: nhóm kỹ thuật di chuyển và nhóm kỹ thuật cắt phá bóng. Trong mỗi nhóm đều có các động tác và các phương pháp thực hiện động tác. Hầu như mỗi phương pháp thực hiện động tác đều có một số biến dạng, thể hiện các chi tiết riêng về cấu trúc động tác. Ngoài ra, các điều kiện thực hiện thể hiện rõ nét đặc thù di động, tư thế ban đầu; hướng và khoảng cách của vận động viên cũng ảnh hưởng tới cấu trúc động học của phương pháp thực hiện động tác. Sơ đồ có tính nguyên tắc về phân loại kỹ thuật động tác có thể trình bày như sau (Ví dụ, kỹ thuật ném rổ 1 tay trên cao cự ly trung bình): Phần kỹ thuật: Kỹ thuật tấn công; Nhóm kỹ thuật: Kỹ thuật có bóng; Động tác: Ném rổ; Phương pháp thực hiện: 1 tay trên cao; Biến thể: Nghiêng thân trên; Những điều kiện thực hiện: Trong khi bật nhảy, sau khi dừng, cự ly trung bình. Việc phân tích từng phương pháp thực hiện các động tác kỹ thuật dựa trên cơ sở cấu trúc hệ thống. Trong trường hợp này, phương pháp thực hiện được xem như một hệ thống những cử động, bao gồm nhiều cử động của các bộ phận cơ thể vận động viên một dạng các yếu lĩnh động tác của hệ thống. Việc thực hiện các yếu lĩnh như vậy theo thời gian được xem xét thông qua việc phân tích giai đoạn, cho phép nghiên cứu mỗi động tác hoàn chỉnh như là một tổ hợp các yếu lĩnh mà nhờ chúng có thể thực hiện được một nhiệm vụ xác định. Trên cơ sở đó, trong bóng rổ, người ta phân biệt: các giai đoạn chuẩn bị của động tác (tạo tiền đề để thực hiện thành công động tác), các giai đoạn cơ bản hay các giai đoạn làm việc (đạt được mục đích) và các giai đoạn kết thúc – là giai đoạn chuyển từ thực hiện động tác sang trạng thái chuẩn bị cho các động tác tiếp theo. Trong thực tế huấn luyện thể thao, vấn đề quan trọng đặt ra là cần phải biết mỗi động tác thể thao (một thành phần của hệ thống) bao gồm các cử động (yếu lĩnh) nào, đồng thời cũng cần phải biết các yếu lĩnh đó có liên quan và tác động qua lại với nhau như thế nào. Cấu trúc động hình học miêu tả hình thức các cử động trong không gian và theo thời gian: Thực hiện động tác bằng một tay hay hai tay; từ dưới thấp, từ trên cao hay từ ngang ngực; từ trước hay sau; từ nhanh hay chậm; theo hình thức kế tiếp nhau… Cấu trúc động học xác định một cách rõ ràng hơn ở thời điểm thực hiện động tác những sức mạnh nào tác động và chúng tác động như thế nào tới kết quả thực hiện động tác. Ví dụ: Khi thực hiện đúng các động tác, những lực quán tính trong trường hợp này sẽ cho phép tăng sức nhanh trong chạy biến tốc, tăng tốc độ bay của bóng khi chuyền, còn trong trường hợp khác lại làm giảm hiệu quả của chúng.
Thanh Hiền (th)