Biến là một tên định danh trong các ngôn ngữ lập trình. Một khi được khai báo, biến sẽ được trình dịch cấp cho một vùng nhớ trong bộ nhớ nơi nó có thể lưu trữ giá trị, giá trị này có thể thay đổi trong quá trình thực hiện chương trình. Đặc điểm này khiến biến là một thành phần quan trọng trong mọi ngôn ngữ lập trình.
Ở các ngôn ngữ trước đây như Pascal, C++, biến phải được khai báo trước khi sử dụng bằng từ khoá tương ứng (với Pascal là var, với C++ là kiểu dữ liệu đặt trước tên biến). Nhưng trong Python, biến được tạo ra và cấp phát bộ nhớ ngay khi nó được gán cho một giá trị, chính vì vậy mà biến và lệnh gán luôn đi cùng nhau.
Cú pháp khai báo biến trong Python như sau:
<biến> = <giá trị>
ngay sau lệnh này, giá trị sẽ được gán cho biến, tuỳ thuộc và giá trị có kiểu dữ liệu gì thì biến cũng mang kiểu dữ liệu đó.
Ví dụ:
>>> x = 3
>>> x # x được gán bằng 3 và có kiểu là số nguyên
3
>>> y = “Nguyễn Tri Phương”
>>> y # y được gán giá trị là “Nguyễn Tri Phương” và có kiểu xâu kí tự
‘Nguyễn Tri Phương’
Nhiệm vụ 1. Viết một chương trình python cho phép khai báo và gán các biến hoten = “Tên em”, namsinh = năm sinh của em, lop = “lớp của em” và xuất các biến này ra màn hình bằng lệnh print()
Python cũng cho phép chúng ta gán giá trị của một biểu thức cho biến.
Cú pháp gán biểu thức cho biến:
<tên biến> = <biểu thức>
Sau lệnh này, trình dịch sẽ tính giá trị của biểu thức rồi gán giá trị đó cho biến. Vì vậy các hạng tử có trong biểu thức phải được xác định trước đó.
Ví dụ:
>>> x = 3+5
>>> x # giá trị của x được gán bằng giá trị của 3 + 5 = 8
8
>>> y = 2
>>> z = x + y
>>> z # z được gán cho giá trị của x + y = 8 + 2 = 10
10
>>> t = z + g
>>> t # Lỗi xãy ra vì g chưa được xác định trước đó
Báo lỗi
Các em cần lưu ý thêm là biến trong Python sẽ được xác định kiểu ngay khi ta gán giá trị cho nó lần đầu, vì vậy phải chú ý đến kiểu của các biến để tránh tính toán các giá trị không cùng kiểu.
Ví dụ:
>>> x = 3
>>> y = “Hùng Vương”
>>> z = x + y # lỗi xãy ra ở đây vì x là số nguyên, y là xâu kí tự, ta không thể cộng như vậy.
Tuy nhiên lệnh gán sau đây có thể được chấp nhận
>>> x = 3
>>> y = “Chao ban”
>>> x = y # tại chỗ này x được cập nhật giá trị mới đồng thời kiểu dữ liệu của nó cũng thay đổi theo dữ liệu mới này.
>>> x
‘Chao ban’
Nhiệm vụ 2. Viết một chương trình python cho phép gán chiều dài hình chữ nhật bằng 5, chiều rộng bằng 3.5, tính và xuất ra chu vi và diện tích của hình chữ nhật bằng lệnh print().
Python cũng cho phép chúng ta gán giá trị cho đồng thời nhiều biến bằng cách:
<biến 1>, <biến 2>, <biến 3> = <gtrị 1>, <gtrị 2>, <gtrị 3>
Ví dụ:
>>> x, y, z = 2, 3, 5
>>> t = x + y + z
>>> t
10
Qua các ví dụ trên, các em có thể thấy Python rất linh động trong việc cấp phát bộ nhớ cho biến, tuy nhiên cũng có một vài quy tắt mà chúng ta cần tuân thủ khi đặt tên biến:
-
Chỉ gồm các chữ cái, chữ số và dấu gạch dưới
-
Không bắt đầu bằng số
-
Phân biệt chữ hoa, chữ thường
-
Không được trùng từ khoá (key word)
Là các tên định danh do ngôn ngữ lập trình quy định để làm các nhiệm vụ cụ thể. Lập trình viên phải dùng các tên này với ý nghĩa xác định đó và không được dụng với ý nghĩa khác.
Các từ khoá trong Python 3: