PHẦN IX
CA DAO TỤC NGỮ VIỆT NAM
CHỦ ĐỀ: HÔN NHÂN
1 – Hôn nhân
* Của chồng công vợ
* Đạo chồng nghĩa vợ
* Trong ấm ngoài êm
* Chồng như đó, vợ như hom
* Trai có vợ như giỏ có hom
* Giàu về bạn, sang về vợ
* Thuyền theo lái, gái theo chồng
* Gái có công, chồng chẳng phụ
* Chồng tới vợ lui, chồng hòa vợ thuận
* Gái có chồng như gông đeo cổ
Trai có vợ như rợ buộc chân
* Gái thương chồng đương đông buổi chợ
Trai thương vợ nắng quái chiều hôm
* Chồng giận thì vợ bớt lời
Cơm sôi bớt lửa mấy đời có khê
* Chồng giận thì vợ làm lành
Miệng cười tủm tỉm rằng anh giận gì
* Đốn cây ai nỡ dứt chồi
Đạo chồng nghĩa vợ giận rồi lại thương
* Vợ chồng là nghĩa già đời
Ai ơi chớ nghĩ những lời thiệt hơn
* Thương ai bằng nỗi thương con
Nhớ ai bằng nỗi gái son nhớ chồng
* Ghe bầu chở lái về đông
Làm thân con gái theo chồng nuôi con
* Có chồng như ngựa có cương
Đắng cay cũng chịu, vui thương cũng nhờ
* Có con phải khổ vì con
Có chồng phải gánh giang san nhà chồng
* Thà rằng ăn bát cơm rau
Còn hơn cá thịt nói nhau nặng lời
* Em ngồi em kể công ơn
Bạc vàng nặng ít, nghĩa nhơn nặng nhiều
* Trăm năm giữ vẹn chữ tòng
Sống sao thác vậy, một chồng mà thôi
* Khó nghèo một vợ một chồng
Một miệng cơm tấm mà lòng thảnh thơi
2 – Thuận vợ, thuận chồng
* Trăm năm ghi tạc chữ đồng
Dù ai thêu phụng vẽ rồng mặc ai
* Trai anh hùng gái thuyền quyên
Phỉ nguyền sánh phượng, đẹp duyên cưỡi rồng
* Gối mền, gối chiếu không êm
Gối lụa không mềm bằng gối tay anh
* Củi than nhem nhuốc với tình
Ghi lời vàng đá xin mình chớ quên
* Trót đa mang vào kiếp bềnh bồng
Xuống ghềnh lên thác một lòng ta thương nhau
* Em ơi chua ngọt đã từng
Non xanh nước bạc ta đừng quên nhau
* Chồng khôn vợ được đi hài
Vợ khôn chồng được nhiều bài cậy trông
* Đôi ta lên thác xuống ghềnh
Em ra đứng mũi cho anh chịu sào
* Đi đâu cho thiếp đi cùng
Đói no thiếp chịu, lạnh lùng thiếp cam
* Khuyên chàng đọc sách ngâm thơ
Dầu hao thiếp rót, đen mờ thiếp khêu
* Anh đi em ở lại nhà
Hai vai gánh vác mẹ già con thơ
Lầm than bao quản muối dưa
Anh đi anh liệu chen đua với đời
* Anh đi làm thợ nơi nao
Để em gánh đục gánh bào đi theo
* Chàng ơi đưa gói thiếp mang
Đưa gươm thiếp vác để chàng đi không
* Rương xe chìa khóa em cầm
Giang sơn em gánh, nợ nần em lo
* Thiếp xa chàng quên ăn quên ngủ
Chàng xa thiếp thức đủ năm canh
* Thương chồng phải luỵ cùng chồng
Đắng cay phải chịu, mặn nồng phải cam
* Có chồng thì phải theo chồng
Chồng đi hang rắn hang rồng cũng theo
* Thương nhau bất luận giàu nghèo
Dù cho lên ải xuống đèo cũng cam
* Mẹ cha bú mớm nâng niu
Tội trời đành chịu, không yêu bằng chồng
* Qua đồng ngả nón thăm đồng
Đồng bao nhiêu lúa thương chồng bấy nhiêu
* Không thiêng cũng thể bụt nhà
Dầu khôn dầu dại cũng là chồng em
* Màn hoa lại trải chiếu hoa
Bát ngọc lại phải đũa ngà mâm son
* Cơm trắng ăn với chả chim
Chồng đẹp vợ đẹp những nhìn mà no
* Dẫu rằng da trắng, tóc mây
Đẹp thì đẹp vậy, dạ này không ưa
Vợ ta dù có quê mùa
Thì ta vẫn cứ sớm trưa vui cùng
* Chồng em áo rách em thương
Chồng người áo gấm xông hương mặc người
* Làm trai lấy được vợ hiền
Như cầm đồng tiền mua được của ngon
Phận gái lấy được chồng khôn
Xem bằng cá vượt vũ môn hoá rồng
* Đêm nằm nghĩ lại mà coi
Lấy chồng hay chữ như soi gương vàng
* Vì chồng nên phải gắng công
Nào ai xương sắt, da đồng chi đây
3-Tình cảnh phụ nữ lấy phải chồng không ra gì
* Thế gian được vợ hỏng chồng
Có phải như rồng mà được cả đôi
* Chồng người thổi sáo thổi tiêu
Chồng mình ngồi bếp, húp riêu bỏng mồm
* Tiếc thay hạt gạo trắng ngần
Đã vo nước đục lại vần than rơm
* Tiếc thay hạt gạo tám xoan
Thổi nồi đồng điếu lại chan nước cà
* Đường đi những lách cùng lau
Cha mẹ tham giàu ép uổng duyên con
* Chồng hen lại lấy vợ hen
Đêm nằm cò cử như kèn thổi hơi
* Chồng còng lấy vợ cũng còng
Nằm phản thì chật, nằm nong thì vừa
* Rượu chè, cờ bạc lu bu
Hết tiền đã có mẹ cu bán hàng
* Lọng vàng che nải chuối xanh
Tiếc con chim phượng đậu cành tre khô
* Chê tôm ăn cá lù đù
Chê thằng ỏng bụng, lấy thằng gù lưng
* Đêm nằm nghĩ lại mà coi
Lấy chồng đánh bạc như voi phá nhà
* Xưa kia ở với mẹ cha
Mẹ cha yêu dấu như hoa trên cành
Từ ngày tôi ở với anh
Anh đánh anh chửi, anh tình phụ tôi
Đất xấu nặn chẳng nên nồi
Anh đi lấy vợ, cho tôi lấy chồng
* Cái cò là cái cò quăm
Mày hay đánh vợ mày nằm với ai
Có đánh thì đánh sớm mai
Chớ đánh chập tối chẳng ai cho nằm
* Nào khi anh bủng anh beo
Tay cất chén thuốc, tay đèo múi chanh
Bây giờ anh khỏi anh lành
Anh mê nhan sắc, anh tình phụ tôi
* Ăn đong cho đáng ăn đong
Lấy chồng cho đáng tấm chồng hẳn hoi
* Ba năm ở với người đần
Chẳng bằng một lúc ghé gần người khôn
* Cầm trâu, cầm áo, cầm khăn
Cầm dây lưng lụa, xin đừng cầm em
* Chồng đánh bạc, vợ đánh bài
Chồng hai ba vợ, vợ hai ba chồng
* Chửa chồng nón thúng quai thao
Chồng rồi nón rách quai nào thì quai
* Cơm hẩm ăn với cà kho
Chồng xấu vợ xấu những lo mà gầy
* Thân em như hạt mưa sa
Hạt vào đài các, hạt ra ruộng cày
* Nước giữa dòng chê trong chê đục
Vũng trâu đằm hì hục khen ngon
* Thấy anh em cũng muốn theo
Em sợ anh nghèo anh bán em đi
Lấy anh em biết ăn gì
Luộc sắn, sắn chát; luộc si, si già
Lấy anh không cửa không nhà
Không cha, không mẹ biết là cậy ai!
4 – Tình cảnh lấy phải vợ không ra gì
* Già kén kẹn hom
* Giận chồng vật con
* Rổ rá cạp lại
* Xấu chàng hổ ai
* Ông ghê, bà cũng gớm
* Một là vợ, hai là nợ
* Đi chợ ăn quà, về nhà đánh con
* Đồng bấc thì qua, đồng quà thì nhớ
* Thứ nhất vợ dại trong nhà
Thứ nhì trâu chậm, thứ ba rựa cùn
Vợ dại thì đẻ con khôn
Trâu chậm lắm thịt, rựa cùn chịu băm
* Lấy chồng chẳng biết mặt chồng
Đêm nằm mơ tưởng nghĩ ông láng giềng
* Anh khôn nhưng vợ anh đần
Lấy ai lo liệu xa gần cho anh?
* Chỉ đâu mà buộc ngang trời
Thuốc đâu mà chữa con người lẳng lơ
* Hai tay cầm hai quả hồng
Quả chát phần chồng, quả ngọt phần trai
* Nói ra sợ chị em cười
Lấy chồng tháng chín, tháng mười có con
* Gái đâu có gái lạ đời
Chỉ trừ có một ông trời không chim
* Trăng lên lú nhú đầu non
Số em là số sớm con muộn chồng
* Không chồng mà chửa mới ngoan
Có chồng mà chửa thế gian đã thường