“Bạo loạn là hành động chống phá bằng bạo lực có tổ chức do lực lượng phản động hay lực lượng ly khai, đối lập trong nước hoặc cấu kết với nước ngoài tiến hành nhằm gây rối loạn an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội hoặc lật đổ chính quyền (địa phương hoặc Trung ương)”[1].
Bạo loạn, lật đổ là hình thức chống phá các nước xã hội chủ nghĩa và độc lập dân tộc bằng thủ đoạn bạo lực có tổ chức, thể hiện bằng chính trị hoặc vũ trang, do bọn phản động trong nước trực tiếp tiến hành dưới sự chỉ đạo của chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch nhằm lật đổ chính quyền, dựng chính quyền phản động ở Trung ương hoặc địa phương.
Bản chất:Bạo loạn lật đổlà hoạt động phản động, phản cách mạng do các thế lực thù địch, phản động thực hiện chống lại các nước xã hội chủ nghĩa, độc lập dân tộc và những chính quyền không thân phương Tây nhằm xây dựng chính quyền mới theo quỹ đạo tư bản chủ nghĩa.
Hình thức bạo loạn lật đổ gồm có: 1) Bạo loạn vũ trang, trong đó các đối tượng sử dụng lực lượng, biện pháp, phương tiện, vũ khí quân sự tấn công, lật đổ, cướp chính quyền; 2) Bạo loạn phi vũ trang hay còn gọi là “bạo loạn chính trị”, trong đó các đối tượng không sử dụng bạo lực quân sự mà chủ yếu là mít tinh, biểu tình, tuần hành phá rối an ninh, gây rối trật tự xã hội, chống phá chính quyền; 3) Bạo loạn chính trị kết hợp với bạo loạn vũ trang.
Đối tượng gây bạo loạn lật đổ: Là các tổ chức, phần tử phản động trong nước có sự tham gia của những người bị tuyên truyền lừa bịp, lôi kéo, kích động. Các thế lực thù địch, phản động lưu vong ở nước ngoài thường có sự chỉ đạo, hậu thuẫn cho đối tượng gây bạo loạn ở trong nước.
Quy mô bạo loạn lật đổ: Có thể từ nhỏ đến vừa và lớn; từ một vài nơi, một vài khu vực lan ra nhiều nơi, nhiều khu vực. Quy mô bạo loạn lật đổ tùy thuộc vào tương quan lực lượng, vào điều kiện và thời cơ, mục đích thực sự của bạo loạn. Có loại bạo loạn lật đổ chỉ mang tính cục bộ, quy mô nhỏ, trên địa bàn hẹp và cũng chỉ nhằm mục đích tập dượt, chuẩn bị cho các cuộc bạo loạn quy mô lớn hơn, có mục đích cao hơn. Có loại bạo loạn lật đổ nhằm hỗ trợ cho các hoạt động “diễn biến hòa bình”, như gây rối loạn chính trị – xã hội để tăng sức ép đối với chính phủ, buộc chính phủ thay đổi đường lối, chính sách theo hướng có lợi cho “diễn biến hòa bình” và tạo điều kiện cho các hoạt động “diễn biến hòa bình”tiếp theo.
Phạm vi, địa bàn xảy ra bạo loạn lật đổ: Có thể diễn ra ở nhiều nơi, nhiều vùng, nhưng trọng điểm là các trung tâm chính trị, kinh tế ở Trung ương và địa phương, nơi rất nhạy cảm về chính trị, hoặc các khu vực, địa bàn mà cơ sở chính trị của địa phương tỏ ra yếu kém.
Phương thức và thủ đoạn tiến hành: 1) Triệt để khai thác và lợi dụng các mâu thuẫn xã hội, mâu thuẫn trong nội bộ nhân dân, mâu thuẫn giữa nhân dân với chính quyền, mâu thuẫn nội bộ trong chính quyền hiện hành để kích động quần chúng chống chính quyền; 2) Thủ đoạn thường xuyên được sử dụng là lợi dụng, kích động những vấn đề “dân chủ”, “nhân quyền”, “dân tộc”, “tôn giáo” để gây mâu thuẫn nội bộ, phá vỡ sự đồng thuận xã hội và khi có thời cơ lôi kéo một bộ phận quần chúng vào các cuộc bạo loạn chính trị. Vu cáo chính quyền đương nhiệm vi phạm tự do, dân chủ, nhân quyền, đàn áp tôn giáo, vi phạm tự do tôn giáo, đàn áp dân tộc để biểu tình, chống đối… đề cao các giá trị phương Tây để gây áp lực với chính quyền; 3) Dùng tiền, vật chất để kích động, lôi kéo quần chúng, sử dụng quần chúng nhân dân gây áp lực với chính quyền.
Điều kiện xảy ra bạo loạn lật đổ gồm có các điều kiện khách quan và chủ quan sau: 1) Các thế lực thù địch xây dựng được lực lượng chính trị và lực lượng vũ trang phản động bí mật; tạo dựng được “ ngọn cờ ” để chỉ đạo, điều hành và lôi kéo, kích động quần chúng tham gia; có sự liên kết, phối hợp giữa các thế lực phản động trong nước và quốc tế; 2) Xã hội có hiện tượng không ổn định, mâu thuẫn nội bộ chưa được giải quyết hoặc giải quyết chưa thỏa đáng, bị các thế lực phản động lợi dụng, tìm cách khoét sâu, kích động làm chuyển hóa từ mâu thuẫn nội bộ thành mâu thuẫn đối kháng, từ đó lái quần chúng và lôi kéo họ đấu tranh phục vụ mưu đồ chính trị phản động của các thế lực thù địch; 3) Nền kinh tế – xã hội kém phát triển, chính sách kinh tế không phù hợp, phụ thuộc quá nhiều vào nước ngoài, tình trạng nghèo đói, thất nghiệp tăng cao, đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân không được cải thiện; 4) Bộ máy quản lý nhà nước yếu kém, nạn quan liêu, tham nhũng, gia đình trị, nội bộ mâu thuẫn; 5) Lực lượng vũ trang không được quan tâm đầy đủ, bị trung lập, vô hiệu hóa.