PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VÀ SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH
THÔNG QUA TIẾT THỰC HÀNH NGOÀI TRỜI MÔN SINH HỌC 9
Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là một trong những hoạt động không thể thiếu trong việc đổi với chương trình giáo dục phổ thông mới, mà bộ môn Sinh học là môn khoa học thực nghiệm đòi hỏi trong quá trình giảng dạy giáo viên phải chú ý đến việc tổ chức và hướng dẫn học sinh biết cách quan sát, biết tích lũy các hình ảnh một cách đầy đủ để rút ra kết luận đúng đắn. Từ đó tiến tới xây dựng các thói quen và kĩ năng quan sát, đồng thời phát triển óc tìm tòi của các em.
Tuy nhiên trong thực tế hoạt động trải nghiệm sáng tạo chưa được tổ chức thường xuyên, nhiều giáo viên xem nhẹ tiết thực hành, cho nên thao tác, kỹ năng nhận biết và vận dụng kiến thức của học sinh còn yếu, khả năng tư duy, quan sát, tổng hợp kiến thức của học sinh chưa đạt yêu cầu. Ví dụ như ở chương trình sinh học lớp 9 có bài: Tìm hiểu môi trường và ảnh hưởng của các nhân tố sinh thái lên đời sống sinh vật. Từ đó giúp học sinh được trải nghiệm sáng tạo, các em hứng thú, yêu thích môn học hơn và chủ động tham gia vào quá trình học tập.
– Những điểm khác biệt so với thực hiện phương pháp cũ:
+ Bài “Tìm hiểu môi trường và ảnh hưởng của các nhân tố sinh thái lên đời sống sinh vật”, trước đây ở tiết học này học sinh chỉ được quan sát tranh ảnh, video về môi trường sống và các đặc điểm của thực vật và động vật hoặc học sinh sẽ tự thực hành ở nhà, như vậy giáo viên sẽ không đánh giá được thao tác thực hành, kĩ năng quan sát của các em, kĩ năng vận dụng được kiến thức đã học vào thực tế hàng ngày. Do đó, chúng tôi mạnh dạn tổ chức cho học sinh tiết hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại vườn trường, giúp học sinh nhận biết được thực tế khi quan sát hình thái của lá cây: bản lá dày hay mỏng; phiến lá rộng hay hẹp; màu xanh đậm hay nhạt; có lớp lông bao phủ hay không.
+ Thực hiện tốt tiết dạy trải nghiệm sáng tạo giúp học sinh khắc sâu kiến thức môn học hơn, giáo dục học sinh một cách toàn diện thì ngoài việc cung cấp lý thuyết, giáo viên còn chú trọng đến tiết thực hành ngoài trời để đảm bảo học đi đôi với hành – lý thuyết kết hợp với thực tiễn.
– Các bước thực hiện giải pháp:
Bước 1: Giới thiệu bài, học sinh biết được mục đích của bài thực hành.
– Học sinh nhận biết được một số nhân tố sinh thái trong môi trường.
– Học sinh tìm được dẫn chứng về ảnh hưởng của nhân tố ánh sáng và độ ẩm lên đời sống sinh vật ở môi trường đã quan sát.
Bước 2: Giáo viên và học sinh chuẩn bị thiết bị dạy học cho bài thực hành.
– Giáo viên: Sưu tầm tranh về động vật, dụng cụ đào đất, vợt bắt côn trùng, kéo cắt.
– Học sinh: Bút, vở ghi chép, sách giáo khoa.
Bước 3: Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm học sinh thực nghiệm tại vườn trường, chọn nhóm trưởng cho mỗi nhóm.
Bước 4: Giao nhiệm vụ cho các nhóm, giáo viên hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ thảo luận, quy định thời gian và phân công vị trí làm việc cho các nhóm.
– Nội dung 1. Hoàn thành bảng 45.1; 45.2; 45.3 sách giáo khoa.
– Nội dung 2. Em có nhận xét gì về môi trường sống của các loài sinh vật nơi em quan sát?
Bước 5: Các nhóm thảo luận giải quyết nhiệm vụ được giao, đối với lớp có nhiều học sinh, giáo viên sẽ khó bao quát lớp vì lớp ồn, cần chú ý động viên nhóm làm việc tốt, giúp đỡ nhóm chưa tốt, nhắc nhở những em không chịu làm việc. Uốn nắn các thao tác kĩ thuật cho học sinh, dùng kéo cắt để lấy lá cây quan sát, mỗi em lấy 1 lá, không bẻ cả cành → giáo dục ý thức bảo vệ cây xanh, bảo vệ sạch sẽ môi trường nơi quan sát.
Bước 6: Đại diện từng nhóm trình bày kết quả thảo luận nhóm. Các nhóm khác quan sát, lắng nghe, chất vấn, bình luận và bổ sung ý kiến.
Nội dung 1. Hoàn thành bảng 45.1, 45.2, 45.3 sách giáo khoa
Bảng 45.1. Các loài sinh vật quan sát
Nội dung 2. Em có nhận xét gì về môi trường sống của các loài sinh vật nơi em quan sát?
Sinh vật rất đa dạng, môi trường được bảo vệ tốt cho các loài thực vật và động vật. Tuy nhiên có một số cây bị héo do thiếu nước. Chúng em cần trồng và chăm sóc thường xuyên để cây trồng phát triển tốt hơn.
Bước 7: Giáo viên tổng kết và nhận xét, cho điểm các nhóm, cuối cùng giáo viên yêu cầu các nhóm nộp bản thu hoạch trong giờ học sau.
– Hiệu quả, lợi ích thu được:
– Sau thời gian áp dụng giải pháp trên, học sinh hứng thú học tiết thực hành hơn trước, nhờ thế chất lượng bộ môn ở trường chúng tôi cũng được nâng cao hơn, các em ham thích tìm hiểu thiên nhiên nhiều hơn, yêu thích môn học hơn, rèn kĩ năng sống, kĩ năng hoạt động nhóm, kĩ năng thực hành từ đó các em yêu thích, tham gia nhiệt tình, có hiệu quả các tiết trải nghiệm sáng tạo,.các em đã mạnh dạn, tự tin hơn trong những tiết thực hành sau.
– Qua tiết hoạt động trải nghiệm sáng tạo giúp học sinh hiểu sâu sắc, toàn diện hơn các bài học trên lớp, làm cho tiết học sinh động và hấp dẫn hơn, đáp ứng được mục tiêu giáo dục toàn diện, hoạt động tích cực chủ động và sáng tạo hơn trong quá trình học tập, thực hiện được phương châm “học đi đôi với hành”.