- Xemlicham

Những ngày vừa qua, nhìn trên mạng xã hội tràn ngập thông tin về những đồng bào đang cần được giúp đỡ ở Phú Yên, ở Gia Lai,.. mà lòng cảm thấy thật trĩu nặng. Có lẽ việc miền Trung bị lũ lụt thì năm nào cũng có, nhưng chưa có năm nào mà bão lũ và lụt lội lại tàn phá nặng nề đến như vậy. Và rồi những câu chuyện lại xoay vần, ủng hộ cho ai, cho cá nhân hay cho nhà nước trong thời điểm này. Sao không thấy trực thăng và quân đội ứng cứu nhanh,… nhưng rồi lại một loạt bài viết nói những gì tôi đọc và xem đều là tin giả hoặc video do AI làm, khiến tôi cũng chẳng biết mình đang nhìn cái gì qua lăng kính nào ở xã hội ngoài kia.

Những hình ảnh này đột nhiên lại khiến tôi gợi nhớ đến một bộ phim mình đã xem 03 năm về trước, một siêu phẩm điện ảnh đúng nghĩa mà mình được xem vào đúng ngày trận chung kết World Cup 2022 diễn ra. Avatar 2 – Dòng chảy của nước với tôi là một siêu phẩm điện ảnh mà tôi cảm thấy mình như được chữa lành bất ngờ vào lúc ấy, với một thứ pháp thuật kỳ diệu mà con người đã làm ra.

Một số kỷ niệm đặc biệt của mình với dòng phim Avatar

Năm 2009 là năm Avatar ra đời, thời điểm đó mình đang du học ở một thị trấn là Kirksville, Missouri. Đây là một nơi khỉ ho cò gáy theo nghĩa bóng, với việc không có rạp iMax để mình có thể trải nghiệm Avatar. Mùa đông năm ấy cũng là năm học đầu tiên của mình ở đại học, và mình đã không dám bung xõa, tập trung hoàn toàn cho học tập. Khoảng mùa hè, mình có đi xem Tron Legacy nhưng không nhận được cảm giác hân hoan hưng phấn như mọi người mô tả.

Túm lại là mình bỏ lỡ chuyến tàu năm đó, cho dù sau này mình có đi xem bản HD của Avatar và cũng khá enjoy câu chuyện này.

Năm 2022, mình rủ vợ đi xem, dù lúc ấy con gái mình mới vừa đầy tháng. Mình tự nhủ không thể lỡ chuyến tàu này được nữa. Bằng một nỗ lực không thua gì đợt xem concert ATVNCG, chúng tôi đã để con cho ông bà để có thể trốn đi xem được 3 tiếng. Và những gì nhận được là một trải nghiệm tuyệt vời khiến tôi nhớ đến tận bây giờ. Tôi xếp trải nghiệm này không thua gì trải nghiệm trận chung kết World Cup 2022 mà tôi xem cùng bố tôi năm đó, đều diễn ra cùng 1 ngày.

Vì sao nhiều người chê Avatar 2?

Một điều khá bất ngờ, đấy là nhiều người sau đó chê bai Avatar 2, nhất là trên các diễn đàn phim Việt. Tôi thậm chí thấy mọi người có vẻ enjoy siêu phẩm Nhà Bà Nữ của Trấn Thành năm đó hơn cả Avatar 2, nếu như mọi người đọc báo Việt lúc đó. Đợt ấy tôi khá ấm ức, định viết một bài phản đối, xong lại thôi, do việc bỉm sữa quá bận rộn.

Để rồi 3 năm sau, khi mà tôi đang bỉm sữa đứa con thứ 2, và vừa xem lại Avatar 2 để chào đón Avatar 3, thì tôi quyết sẽ viết lại về trải nghiệm này theo góc nhìn của cá nhân tôi.

Hy vọng rằng, bài viết này sẽ giúp bạn có thể xem lại phim một lần nữa, để có thể tận hưởng kỳ quan điện ảnh này trong đời sống của chúng ta, cũng như thông điệp rất nhân văn và cao cả của phim.

Quan điểm của mình: Avatar 2 bị underated

Từ rất lâu, mình đã tự rút ra kết luận, đấy là đừng tin review người Việt khi xem phim. Họ sẵn sàng khen để kiếm tiền, chê để câu likes, làm tất cả để có được sự chú ý. Bài bình luận phim ảnh của các nhà bình trên mạng chẳng qua cũng chỉ là một dạng ..content.

Phần lớn các bài viết về Avatar đều chê bai cốt truyện không đặc sắc, rối rắm, chậm rãi, vòng vèo, dài dòng.. như đi xem phim tài liệu vậy. Mọi người như thể đối xử với nó như các bộ phim thông thường khác, lên một trang web lậu nào đó, xem qua kịch bản và thấy dài dòng buồn ngủ.

Với mình, người bỏ tiền đi xem 3D ở rạp 4K, trải nghiệm phải nói là đáng từng xu, phê tận nóc. Công nghệ của 2022 đã vượt trội hơn 10 năm trước đó rất nhiều, và kịch bản của James Cameron đủ chắc tay để dìu dắt chúng ta qua muôn vàn cung bậc cảm xúc, choáng ngợp lẫn sâu sắc.

Mọi người có thể đọc kỹ phần dưới để hiểu hơn sự đặc biệt kỳ vĩ mà phim đã làm được. Và hiểu hơn vì sao, cho đến giờ, thông điệp của phim mình vẫn đánh giá là sâu sắc, lớn lao, xem bao lần vẫn không chán. Và đương nhiên phần 2 sâu hơn phần 1 rất nhiều.

Ba điểm khiến Avatar sâu sắc hơn bạn nghĩ

1. Nếu bạn vẫn còn đang quá soi vào logic kịch bản, bạn chưa hiểu cách thưởng thức phim này.

Avatar không phải là phim điện ảnh thông thường, với chỉ là một câu chuyện xuất sắc (dù nó với mình cũng rất chắc tay). Avatar là một trải nghiệm điện ảnh kiểu phim 6D nhưng lắp vào câu chuyện 3D trong hơn 3 tiếng đồng hồ.

Công nghệ của phim mô phỏng chuyển động của các nhân vật ảo theo cơ mặt và chuyển động thật của diễn viên. Toàn bộ các hoạt động đẹp kỳ ảo nhưng trông không hề giả tạo, bởi nó đều là chuyển động thật. Toàn bộ cảm xúc của nhân vật người Navi là cảm xúc thật mà các diễn viên gạo cội đang thể hiện.

Trong phần 2, những cảnh bơi lặn dưới nước, đều được thực hiện dưới một bể nước khổng lồ, nơi các diễn viên thực sự đã phải học lặn và diễn xuất trong bể đó. James Cameron từng làm các siêu phẩm như Titanic và the Abyss, nơi ông đã từng xây dựng một mô hình tàu Titanic để mọi thứ được chân thực. Nếu các bạn quan sát kỹ, các bạn sẽ thấy là các phim có kỹ xảo thật nhất đều phải giả lập đại cảnh giống như thật, thay vì dùng CGI để vẽ nên. Giống như trong các phim hành động, người diễn viên phải thực sự thực hiện cảnh quay đó. Ở Avatar, các diễn viên đều đã thực sự bơi lặn và diễn xuất trong một bể nước khổng lồ theo đúng câu chuyện của nó.

Để làm được những đại cảnh kỳ ảo như trong Avatar 2, James Cameron đã vận dụng khả năng thiên tài của ông như một kiến trúc sư và thợ cơ khí, tạo nên một trường quay đặc biệt dành riêng cho câu chuyện của ông.

James không chỉ giỏi làm đạo diễn và nhà kể chuyện, ông còn là người dẫn đầu về công nghệ làm phim kiểu này, chơi một thứ điện ảnh mà sau hơn 13 năm kể từ 2009, thế giới vẫn chỉ có mình ông dám chơi.

Nếu bạn mê Rhymastic với việc anh dám là anh Thiện toàn diện, một mình tao chơi hết cả bài Lặng, thì ở cấp độ thế giới, James Cameron là một người như vậy trong điện ảnh, khi ông đã chơi như thế này ở các siêu phẩm toàn cầu từ rất lâu, như là Titanic 1997, hay trong phim tài liệu ông làm .

Trước Avatar, các siêu phẩm của James Cameron nằm ở trong tiềm thức của thế hệ, nhiều trong đó là huyền thoại điện ảnh như Aliens, Terminator, Titanic, True Lies,…

Từ 2009 đến 2022, ông chỉ chơi vui vẻ ở vai trò sản xuất một số phim hoạt hình như Alita,.. Có thể nói, ông đạt đẳng cấp là chỉ quay lại giang hồ khi ông muốn, chứ ông khỏi cần fame làm gì nữa, vì phim ông làm nó ở tầm tuyệt đối điện ảnh lâu lắm rồi.

Và một khi ông quay trở lại, thì dòng phim Avatar của ông là số một toàn cầu về doanh thu phòng vé, với chỉ có hiện tượng cả thập kỷ có một như Avenger – Endgame mới chen chân vào được.

Và như mình thấy, thì Avatar – The Way of Water là trải nghiệm điện ảnh tâm huyết ông làm khi quay trở lại, cho thế giới thấy tầm vóc của thứ công nghệ chỉ mình ông có thể sở hữu. Cốt truyện đủ chắc tay, và công nghệ sẽ đưa khán giả chìm đắm vào thế giới mà ông vẽ ra.

Thành ra nếu bạn còn đang mở bản Cam nào đó và phán xét phim theo góc nhìn của 1 website nào đó, thì bạn đã hoàn toàn đánh giá con khỉ với khả năng bơi của nó. Avatar có chất tài liệu lẫn trải nghiệm trong đó, vì đơn giản đây là phim đạo diễn có ý đồ muốn người xem nhảy vào mà bơi cùng các nhân vật như trong khi đeo kính xem phim 4D/6D vậy.

Và bạn có tìm thấy phim tài liệu hay 4D nào dài và đẹp được như Avatar không? Tất nhiên là không, vì nó không cùng đẳng cấp rồi. Về phần visual thị giác, Avatar gốc cho đến giờ vẫn độc cô cầu bại, chứ chưa nói đến bản upgrade visual nhân 10 là Avatar 2.

2. Cốt truyện của Avatar tầm thường, quá đơn giản, không có gì đột phá

Nhiều người họ xem các phim của Nolan, Scorsese, .. và yêu cầu Avatar phải có gì đó đột phá như plot twist, lật mặt,… mới xứng danh tuyệt đối điện ảnh. Phim này hơi nhàn nhạt, vanila , nhè nhẹ,… không được dark deep cho lắm.

Thoạt nghe thì logic này có vẻ có lý, cho đến khi tôi sẽ phân tích cho bạn một số điểm sau.

Tôi nghĩ rằng với tài kể chuyện của James, ông thích thì ông cho nó dark như Aliens hay deep như Terminator 2 chẳng có vấn đề gì sất.

Với Avatar, tôi nghĩ ông muốn có một câu chuyện đủ đơn giản để người thường cũng sẽ hiểu được vẻ đẹp tự nhiên và thông điệp (sẽ nói phần sau) nhân văn của câu chuyện.

Nhưng có một số đoạn cài cắm mà tôi thấy ông đang kể câu chuyện ở một tầm vóc văn hoá rất lớn mà mọi người ít để ý đến nha.

Đấy là yếu tố phi giống loài, cái gì sẽ là thiện, ác trong câu chuyện.

Đoạn sau đây tiết lộ nội dung phim – Spoiler Alert.

Khi mà Quaritch, lúc này ở hình dạng Navi, tay khống chế cô bé Kiri, yêu cầu Sully đầu hàng, người xem cảm thấy lúc này như game over, kẻ ác đang nắm quá chắc chiến thắng trong tay. Phim đang đi về hướng Game of Thrones, cái thiện đang thua, chuẩn bị đăng xuất

Bỗng nhiên Neytiri rút dao sẵn sàng chém Spider, cậu bé người thuộc dòng giống của Quaritch, và rít lên “A Son for a Son” – “Mày vừa giết con tao, tao sẽ giết con mày” và Quaritch đã phải nhượng bộ.

Hãy tĩnh lại một giây để phân tích cảnh này để thấy được sự tinh tuý của nó.

Đầu tiên là Quaritch này và Spider không phải là cha con về mặt sinh lý. Quaritch là sản phẩm thí nghiệm, nơi người ta gắn ký ức của người đã chết vào một cơ thể được nhân bản vô tính theo gen của người Navi. Đây hoàn toàn tương đương với thủ thuật bạn đưa ký ức AI lập trình của bạn vào một cơ thể nào đó và thế là a lê hấp, một cá thể khác giống bạn được sinh ra có identity của bạn.

Và cá thể này có tình cảm cha con với đứa con sinh học của người đã chết.

Thứ hai là Neytiri, Sully với Kiri cũng chẳng phải cha con ruột. Kiri được nuôi và cô là một sản phẩm nhân bản vô tính khác của con người (còn nhiều bí ẩn), dựa trên gen của bà mẹ đã được Eywa tác động.

Kiri là một thực thể còn nhiều ẩn số, vừa nhân tạo vừa lai với thứ ADN tôn giáo cấp độ hành tinh. Kiri có khả năng điều khiển các vi sinh vật của hành tinh Pandora, giống như Eywa. Trong phiên bản cổ tích Việt Nam, cô chắc chắn là một siêu anh hùng, có khả năng giao tiếp với động vật như máy tính nói chuyện qua API.

Trong view của thổ dân Navi, Siri là một đứa freak – dị hợm, với số lượng ngón tay khác biệt. Neytiri biết điều đấy, và cô cũng biết luôn là Jake sẵn sàng hy sinh cả tính mạng mình vì con bé, vì họ đã coi cô bé như con.

Nên đoạn nhảy số sẵn sàng giết Spider là một đòn tâm lý rất mạnh, kiểu bluffing trong poker.

Về mặt giao diện, Neytiri và Quaritch lúc này nhìn giống nhau hơn là Kiri và Spider. Về mặt tình cảm, Kiri và Spider đều là con nuôi, chỉ có Kiri là nhìn giống hình hài người Navi hơn mà thôi. Nếu Neytiri giết Spider đi thì chẳng khác nào giết đứa con nuôi này để cứu đứa con nuôi khác.

Nhưng giống như một ván poker, trong một cuộc thương lượng, quan trọng là hiểu đối thủ. Và Neytiri biết một điều, đấy là Spider là một đứa con trai của Quaritch, lão vẫn đang làm việc và bonding với nó. Và cô thì vừa mất một đứa con trai.

“A son for a son”, cô rít lên với tín hiệu “Tao sẵn sàng làm mọi thứ, tao chẳng có gì để mất nữa”. Nó không phải con đẻ tao, nhưng là con đẻ của mày. Cơn giận dữ cùng sự tột cùng đau xót của người mẹ mất con khiến Quaritch chột dạ, vì hắn biết hắn sẽ phải trải qua những gì nếu Neytiri dám làm. Hắn không dám nghĩ là Neytiri chỉ bluffing.

Vậy là không còn vẻ cao ngạo, độc ác, trêu người sự thương người của Jake mà hắn cho là yếu đuối nữa, tên đại tá bị bắt bài và nhanh chóng fold, trả lại Kiri để giữ mạng cho đứa con mà hắn thừa nhận có quan tâm, chấp nhận làm nạn nhân của trò chơi độc ác “dùng con giết mẹ” mà loài người vừa dùng để giết cá voi.

Một cảnh đơn giản nhưng cực kỳ sâu sắc. Tình yêu mẫu tử, phụ tử là phi giống loài, chẳng cần phải có dòng máu để yêu thương nhau, coi nhau như một gia đình. Người Tây phương họ hiểu điều này sâu sắc, và từng ở host family, mình đã từng chứng kiến những đứa con nuôi được đối xử ra sao so với con đẻ của họ.

Không có gì đột phá là bởi vì James Cameron đã đẩy một mâu thuẫn rất phức tạp của khoa học vào trong một tình huống tưởng chừng rất đơn giản.

3. Thông điệp nhân văn về vấn đề gia đình, hành tinh và môi trường.

Đây là thông điệp quan trọng nhất mà mình nghĩ nó liên quan đến vấn đề đầu bài.

Mình nghĩ tâm huyết của James trong Avatar là để cảnh tỉnh con người khỏi những cái ngu, cái ác do chính mình đang gây ra.

Loài người của chúng ta trong Avatar là vai ác, chúng ta đã đánh đổi môi trường cho khoa học công nghệ, và trở thành Sky People, đi xâm lược các hành tinh khác.

Dù nhỏ bé và yếu ớt, con người sử dụng các thiết bị tối tân để đi chinh phục thiên nhiên, và các loài vật khác hiền hoà hơn.

Trong quá trình xâm lược và lấy tài nguyên, con người bất chấp tất cả, sẵn sàng làm những việc vô đạo đức vì tiền và lợi ích cho các tập đoàn.

Họ sẵn sàng tấn công cá voi con, lợi dụng tình mẫu tử ấy để giết cá voi mẹ, loài thông minh và hiền hoà hơn con người rất nhiều. Tất cả chỉ để đổi lấy loại huyết thanh giúp kéo dài tuổi thọ nằm trong sọ cá voi.

Quaritch là đại diện cho cái ác của con người, có sự khôn ngoan mà thiếu trí tuệ. Hắn là viên tướng làm mọi thủ đoạn để hoàn thành nhiệm vụ, bất chấp những tội ác gây ra cho môi trường và hệ sinh thái.

Tôi đã gặp nhiều những người như vậy, họ chỉ quan tâm đến KPIs mà họ được giao, và hoàn toàn mặc xác những điểm mù, thiếu sót khác mà việc hoàn thành KPIs sẽ mang lại.

James là đạo diễn nhưng là một người yêu lặn biển. Ông hẳn đã chứng kiến những sự tàn phá khủng khiếp mà con người gây ra cho thiên nhiên.

Ông đã tái xuất giang hồ, dùng toàn bộ tài năng của mình để cho chúng ta thấy thông điệp: mẹ thiên nhiên cần được yêu thương, được bảo vệ, được nâng niu trân trọng. Công nghệ và sự chinh phục có thể là con quỷ dẫn chúng ta lạc đường.

Hãy hít thở lại, học theo dòng chảy của nước, hài hoà với thiên nhiên. Hãy bơi và tận hưởng thiên nhiên như những bộ lạc, như ông cha ta ngày trước, thay vì dùng khoa học, kỹ thuật của phương Tây để kéo theo tất cả đến huỷ diệt.

Và mẹ thiên nhiên rất mạnh và thông minh. Khi cần thiết, thiên nhiên sẽ có cách huỷ diệt chúng ta.

Vĩ thanh – Khi tôi thấy bạn (I see you)

Điểm cuối cùng tôi muốn nói về phim, điều khiến tôi xúc động vô cùng, đấy là 4 chữ: “I see you, son”.

Jake hà khắc và không nghe lời con, và đứa con mất kết nối với ông, để rồi khi ông đã bỏ cuộc, chính nó đã cứu ông. Nó đã dạy ông lấy hơi để thở bằng một sự trưởng thành hiếm có, nó dùng cá voi để cứu ông ra, điều mà ông không tin nó đã làm được.

Trong cuộc sống này, sự cô đơn cùng cực, dẫn đến huỷ hoại các mối quan hệ, đến từ việc con người chúng ta ngưng kết nối, ngưng đối thoại, và đánh giá nhau bởi những gì mình nghĩ là mình biết.

Các bạn chê Avatar 2, vì các bạn thấy phim nó chán, nó nhàm, mô tuýp nó quen thuộc. Nó không xoắn não như Nolan, không quái gở như Quentin, và chẳng có plot twist gì như Scorcese.

Nhưng cá với các bạn, những người trên không đủ trình để sử dụng công nghệ làm được một bộ phim với kỹ xảo đẹp như vậy, và hoà hợp yếu tố visual với một sự đơn giản đủ để trẻ em, người lớn và tất cả đều xem và trải nghiệm.

Và bên cạnh doanh thu khủng đi cùng với lượng reach khủng khiếp kia, tôi hy vọng các bạn cũng đã thấu cảm với đạo diễn bộ phim về thông điệp của ông.

I see you, tôi nhìn thấy ông đang thì thầm vào tai mình, vì ngoài việc trong từng khung cảnh đẹp như một bức tranh, thì Avatar 2 góp cả những phân cảnh của các bộ phim ông từng đạo diễn một cách kín đáo. Cảnh hai mẹ con thoát kẹt như trong Titanic, bộ giáp robot rất giống Alien, lặn biển như trong the Abyss, và thông điệp huỷ diệt không khác gì Terminator.

I see you, tôi nhìn thấy việc ông mượn bộ phim này để nói rằng đừng tàn phá mẹ thiên nhiên nữa, sống hài hoà với nó đi, low tech đi một chút nhưng sẽ gần với nguồn cội của con người hơn.

Và nghĩ về vấn đề thuỷ điện ở đầu bài, nơi chúng ta còn cãi nhau bao nhiêu người chết, tin giả hay thật, AI can thiệp hay không, thì tôi chỉ muốn nói rằng.

I see you, con người mãi là con người trong một cuộc chiến thiện – ác, công nghệ – đánh đổi hết năm này đến năm khác, việc ta cần làm là hãy dành thời gian để học cách buông bỏ những thứ xấu xa của công nghệ, chấp nhận sống hoà mình với mẹ thiên nhiên trước khi quá muộn.

Có thể comment để thảo luận thêm ở dưới nhé.